Türkçede gereklilik kipi

Abstract

Türkçede bulunan haber kiplerinin yani sira tasarlama kipleri de günümüze kadar bir takim degisikliklere maruz kalmistir. Tarihi süreç içerisinde degisik sekiller gereklilif fonksiyonunu üstlenmistir. Kutadgu Bilig'de "kerek fül+sa reya "fiil+gu kerek" gibi yapilarla ifadesini bulan bu kip, günümüz Oguz grubi lehçelerinde -mali seklinde kullanilmaktadir. Ancak bu lehçelerde dahi gerekliligi anlatan yapi bununla sinirh degildir. Bugün "fiil+malitsahis eki" yerine kullandigimiz "fiil +mastar (ma)+ iyelik ekleri gerekllazim" yapisini Türkçede nereye oturtabiliriz? Bu sekillere günümüze kadar oldugu gibi isim cümlesi gözüyle mi bakacagiz, yoksa "fiil + makta+bildirme ekleri" kalplasmasina yeni bir simdiki zaman çekimi dedigimiz gibi, bu sekilleri de farkhi bir gereklilik çekimi olarak mi kabul edecegiz? Üstelik bunlar eskiden beri hemen bütün lehçelerde kullanla gelen sekillerdir. Eger bunlani farkli bir gereklilik sekli olarak kabul edersek, bu yapida kurulan cümlelerin öznesini ve yüklemini nasil ayumamiz gerekecektir? Bu bildiride bu sorulara cevap ararken, gereklilik kipinin tarihi süreç içindeki durumuyla, Karluk, Oguz ve Kipçak grubundan birer lehçede gereklilik için kullanilan yapilara da gidilecektir. Bu lehçelerdeki degisik yapilar ve bunlarm dildeki kullanimlarindan örnekler de verilecektir.

In Turkish language, besides the indicative moods, the modal suffixes have also been changed throughout time. Within the historical period, different structures have undertaken the function of the necessitative (conditional) mood. This mood which was formed as "kerek verb+ sa" or "verb + gu kerek" in Kutadgu Bilig, is nowadays used as -mals in Oguz dialects. However, this structure, which expresses the necessities, is not only limited with this, even in these dialects. So, today, how the structure "verb + infinitive (ma) + suffixes of possession gerek/lazim (need/must-have%o)" that is replaced by "verb + mata + indicative mood" can be positioned in Turkish? Are we going to see them as noun clauses as they are accepted until today, or are we going to accept them as a different necessitative inflection bearing in mind that we call the form "verb + makia + indicative suffixes* as a new simple continuous tense inflection? Furthermore, these are the forms that are being used in almost all dialects since the year dot If we accept them as a different necessitative structure, then how the subject and verb will be distinguished in the sentences structured in this way? In this communiqué, while seeking answers to such questions, the necessitative (conditional) mood's state within historical context, and the forms used as conditionals in one of each dialects of Karluk, Oguz and Kipçak, will be examined. Thus, examples concerning the forms in these dialects as well as their usage in language will be provided