Tanzimat’tan Cumhuriyet’e gençlik süreli yayınları

Abstract

Tanzimat dönemiyle birlikte birçok yeni edebî tür Türk Edebiyatı’na girmiştir. O türlerin başında gençlik süreli yayınları gelmektedir. Başlangıç itibariyle bu süreli yayınlar birçok eksikle yayın hayatına başlamıştır. Bilhassa “gazete” ve “dergi” kavramları üzerinde bir fikir birliği oluşmamış ve bu yayınların muhtemel okur kitlesinin çocuklar mı, gençler mi, ebeveynler mi olması gerektiği hususunda belirleyici bir tavır ortaya konulamamıştır. Fakat bu yayınların içerikleri değerlendirildiğinde işlevsel olarak gençler ve çocuklar için çok önemli bir eksikliği tamamladığı görülür. Tanzimat’tan başlayıp Cumhuriyet’in ilk on yılına kadar, çocuk ya da gençler için çıkarılan dergi ve gazeteler, yayınlarının muhteva ve şeklini “çocuk” kavramına uygun olarak hazırlama gayreti içerisinde olmuşlardır. Bu dönem dergi ve gazetelerine dikkat edildiğinde; yayın politikaları, etkinlikler, resimler, harf puntoları, gazete ve dergi büyüklükleri, konuların seviyesi, kullanılan kelime kadrosu gibi muhteva ve şekle yönelik unsurlar tamamen bu bakış açısına göre şekillendiği görülmektedir. Neşredilen yayınlarda “çocuk/genç” kavramlarının çoğunlukla çocukların/gençlerin öğrenci olmalarıyla bağlantılı kullanıldığı ve gençler ya da çocuklar için hazırlanmış dergi ve gazetelerin çoğunlukla benzer muhteva ve şekilde olduğu dikkati çeker. Gençlik dergilerinin ilk sayılarında yer verilen yayın politikaları, bu süreli yayınların çıkış gayesini ortaya koyması bakımından çok önemlidir. Bu sebeple öncelikle Tanzimat’la başlayıp devam eden önemli bazı süreli yayınlarının yayın politikaları tetkik edilecektir. Genel olarak bazı dergi ve gazetelerin kapağında çocukları dikkate alan, onlara hitap eden resimler ya da ifadeler bulunsa bile, bu süreli yayınların muhtevalarına bakıldığında gençlere hitap eden yazıların ve bölümlerin dikkat çekici miktarda olması gözden kaçırılmamalıdır. Hatta dergi yönetimleri başlangıç olarak yayın politikalarında, çocuklara yönelik yayın yapacaklarını ifade ederken, bu süreli yayınların sonraki sayılarında, daha geniş bir kitleye hitap etmek maksadıyla yayın içeriğini değiştirme ve seviyeyi yükseltme yoluna gittikleri gözlenir. Bu sebeple çalışmada, bu farklılık dikkate alınmış; bazı çocuk dergileri de çalışmaya dâhil edilmiştir. İncelemelerde süreli yayınlardan yapılan alıntılar, Milli Kütüphane ve Hakkı Tarık Us kitaplığından temin edilen süreli yayınlardan yapılmıştır. Bu çalışmada günümüzün gençlik/çocukluk kavramları dikkate alınarak, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e kadar yayımlanmış çocuk/gençlik süreli yayınlarının önemli bir kısmı şekil ve içerik olarak genel bir değerlendirmeye tabi tutuldu. Bu amaçla süreli yayınların; 1. Yayın politikaları 2. Muhteva yayın politikası uyumu, 3. Muhtevanın gençlik ya da çocukluk kavramlarını üzerinden mukayesesi 4. Dergi ya da gazetesinin şekli unsurları ( sayfa yapısı, harf karakteri, kapak sunumu ve tertibi, kaç sayfadan mürettep olduğu) 5. Bu süreli yayınların aralarındaki farklılık ve benzerlikler değerlendirildi. Böylelikle süreli yayınlar bağlamında Tanzimat’la başlayıp Cumhuriyet’e kadar devam eden “çocuk” ve “gençlik” kavramlarının gelişimi, aynı zamanda bu süreli yayınların genç ve çocuğa bakış açısı izlendi.Abstract A lot of literary genres got into Turkish Literature with Tanzimat Reform era. Children/youth periodicals are the most important from those genres. At first, these periodicals started their publishing life with a lot of defects. Especially no consensus has been built on the concepts of “newspaper” and “magazine” and there is no certainty on whether the reader audience would be kids, adolescents or adults. But when these publications are evaluated in terms of context, they functioned to fill a very important gap for adolescents and kids. It is noticeable that, being a student is associated and used in “kid/adolescent” terms in the published periodicals. When the contexts of the magazines are examined, it can be seen that the contents are really similar to magazines and newspapers that are prepared for the youth. In this study, the concepts of adolescent/childhood will be taken into consideration and the child/youth periodicals from Tanzimat Reform era to Republic era will be generally evaluated in terms of structure and context. For this purpose; 1. The publishing policies of these publications, 2. The concordance of the publishing policy and the content, 3. The contents will be compared through the concepts of youth or childhood 4. The shape of the Children/youth magazine or journal (structure of the page, the lettering, the presentation and the design of the cover, its containing how many pages) will be evaluated. 5. it will be evaluated the differences and similarities between these periodicals. Thus, each periodical will be analyzed in its own period and the sense of humuor of that period will be presented, and the place and the process of humuor in the Turkish humuor publishing will be determined generally with the intervention of the four afor ementioned periodicals. Therefore, in means of periodicals, the progress of the “kid” and “youth” concepts starting with Tanzimat Reform era and on going in Republic era will be studied.