Rekreatif fiziksel aktivitelere katılan otizmli çocuklara sahip ebeveynlerinin kaygı, aile yılmazlık ve yaşam doyum düzeylerinin incelenmesi

Abstract

Bu araştırmanın temel amacı, Balıkesir merkezde rekreatif fiziksel aktivitelere katılan otizmli çocuklara sahip ebeveynlerin, kendilerine zaman ayırdıklarında gerçekleştirdikleri rekreatif aktivitelerin; kaygı, aile yılmazlık ve yaşam doyumu düzeyleri üzerindeki etkisini incelemektir. Ayrıca, bu etkilerin çeşitli demografik değişkenler açısından anlamlı farklılık gösterip göstermediği de araştırılmıştır. Araştırmanın örneklemini, Balıkesir merkezde ikamet eden otizmli çocuklara sahip 220 anne (%71,2) ve 89 baba (%28,8) olmak üzere toplam 309 gönüllü ebeveyn oluşturmuştur. Araştırmada ebeveynlerin kaygı düzeyini belirlemek amacıyla, ilk olarak 1988 yılında Beck ve arkadaşları tarafından geliştirilen ve Türkçe uyarlaması Ulusoy ve arkadaşları (1998) tarafından yapılan “Kaygı Ölçeği”; aile yılmazlık düzeylerini belirlemek için Kaner ve Bayraklı (2010) tarafından geliştirilen “Aile Yılmazlık Ölçeği”; yaşam doyumunu belirlemek amacıyla Diener ve ark. (1985) tarafından geliştirilen ve Türkçe uyarlaması Yetim (1991) tarafından yapılan “Yaşam Doyumu Ölçeği” ile araştırmaya katılanların sosyo-demografik özelliklerini içeren “Kişisel Bilgi Formu” kullanılmıştır. Araştırmada kullanılan ölçekler çevrim içi ortama aktarılmış ve e-posta, WhatsApp ve Telegram aracılığıyla katılımcılara ulaştırılmıştır. Elde edilen veriler Statistical Package for the Social Sciences programına aktarılmıştır. Verilerin analizinde, hipotezler doğrultusunda ANOVA uygulanmış; homojen varyans varsayımının sağlandığı durumlarda Tukey, sağlanmadığı durumlarda ise Games-Howell post hoc testlerinden yararlanılmıştır. Ayrıca bağımsız gruplar t-testi, korelasyon ve regresyon analizleri gibi istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. edilmiştir. Ayrıca, aile yılmazlık düzeyi toplam puanı ile alt boyutları olan mücadelecilik/meydan okuma ve yaşama bağlılık açısından “düzenli olarak rekreatif fiziksel aktivite yapma” değişkenine göre; mücadelecilik/meydan okuma alt boyutu açısından ise “sosyal yardım alma” değişkenine göre anlamlı farklılıklar belirlenmiştir. Yaşam Doyumu Ölçeği toplam puanının eğitim durumu değişkenine göre anlamlı farklılık gösterdiği saptanmıştır. Kaygı Ölçeği toplam puanının ise yaş, çocuğa yakınlık derecesi ve sosyal yardım alma değişkenlerine göre anlamlı farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Aile yılmazlık düzeyi toplam puanı ile alt boyutları olan mücadelecilik/meydan okuma, öz yeterlik, yaşama bağlılık ve kontrol ile yaşam doyumu düzeyi toplam puanı arasında pozitif yönlü anlamlı ilişkiler olduğu tespit edilmiştir. Buna karşın, kaygı düzeyi toplam puanı ile aile yılmazlık ölçeğinin yaşama bağlılık alt boyutu ve yaşam doyumu düzeyi toplam puanı arasında negatif yönlü anlamlı ilişkiler olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, kaygı düzeyinin yaşam doyumu düzeyinin anlamlı ve negatif bir yordayıcısı olduğu; aile yılmazlık düzeyinin ise yaşam doyumunun anlamlı ve pozitif bir yordayıcısı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, Otizm spektrum bozukluğu tanılı çocuk sahibi ebeveynlerin eğitim düzeyi yükseldikçe aile yılmazlığı, yaşama bağlılık ve yaşam doyum düzeylerinin arttığı; ileri yaş ve toplumsal bakım sorumluluklarının etkisiyle kaygı düzeylerinin yükseldiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu bulgular, otizmli çocuklara sahip ebeveynlere yönelik hem yaşa ve toplumsal cinsiyet rollerine duyarlı hem de eğitim ve aile yılmazlığını güçlendirmeyi hedefleyen müdahalelerin önemini ortaya koymaktadır.

The primary aim of this study was to examine the effects of recreational activities engaged in by parents of children with autism in the center of Balıkesir, when they dedicate time to themselves, on their levels of anxiety, family resilience, and life satisfaction. Additionally, the study investigated whether these effects varied significantly across different demographic variables. The study sample consisted of 309 voluntary parents, including 220 mothers (71.2%) and 89 fathers (28.8%) residing in the center of Balıkesir with children diagnosed with autism. To assess parents’ anxiety levels, the “Beck Anxiety Inventory,” originally developed by Beck et al. (1988) and adapted into Turkish by Ulusoy et al. (1998), was used. Family resilience was evaluated using the “Family Resilience Scale” developed by Kaner and Bayraklı (2010), while life satisfaction was measured using the “Satisfaction with Life Scale” developed by Diener et al. (1985) and adapted into Turkish by Yetim (1991). Participants’ socio-demographic characteristics were collected via a “Personal Information Form.” The scales were transferred to an online platform and administered to participants via email, WhatsApp, and Telegram. The collected data were analyzed using the Statistical Package for the Social Sciences (SPSS). Data analysis included ANOVA, with Tukey post hoc tests applied when the homogeneity of variance assumption was met, and Games-Howell tests when it was not. Additionally, independent samples t-tests, correlation, and regression analyses were conducted. The results indicated significant differences in the total score and all subdimensions of the Family Resilience Scale based on the education level variable. Furthermore, significant differences were found for the total family resilience score and its subdimensions of challenge/mastery and commitment to life according to the “regular participation in recreational physical activity” variable; for the challenge/mastery subdimension, significant differences were observed according to the “receiving social support” variable. Significant differences were also found in the total score of the Life Satisfaction Scale based on education level. The total score of the Anxiety Scale showed significant differences according to age, degree of closeness to the child, and social support variables. Positive significant relationships were identified between the total family resilience score and its subdimensions challenge/mastery, self-efficacy, commitment to life, and control and the total life satisfaction score. In contrast, negative significant relationships were observed between the total anxiety score and both the commitment-to-life subdimension of family resilience and the total life satisfaction score. Moreover, anxiety was found to be a significant negative predictor of life satisfaction, whereas family resilience was a significant positive predictor. According to the study findings, parents of children diagnosed with autism spectrum disorder showed increased levels of family resilience, commitment to life, and life satisfaction as their educational level rose, whereas anxiety levels were elevated due to advanced age and the impact of social caregiving responsibilities. These findings underscore the importance of interventions for parents of children with autism that are sensitive to age and gender roles, while also aiming to strengthen education and family resilience.