Fen bilimleri alanında yansıtıcı düşünmenin etkisi: bir karma-meta yöntemi çalışması

Abstract

Yansıtıcı düşünmenin fen bilimlerine etkisi karma-meta yöntemle çalışılmıştır. Çalışmanın meta-analiz kısmında 2005-2021 yılları arasında ulusal ve uluslararası veri tabanlarında fen bilimleri alanında akademik başarı değişkeni üzerinde tüm deneysel desen türlerinde yapılmış sekiz çalışmadan toplanan 14 veri CMA programında analiz edilmiştir. Meta-tematik analiz kısmında ulusal veri tabanları taranmış ve yansıtıcı öğrenme günlükleri, araştırmacı günlükleri, katılımcıların görüşlerini birinci elden sunan sekiz tez çalışması ve bir makale araştırmaya dahil edilmiştir. Ortalama etki değeri 1.517 olup bu değer muazzam olarak nitelendirilmektedir. “Genel olumlu” , “genel olumsuz” , “üst düzey düşünme becerileri” ve “bilimsel süreç becerileri” temaları oluşturulmuştur. Genel olumlu özellikleri temasında; mesleki anlamda gelişim sağlaması, derse aktif katılımı sağlaması kodları yer alırken, genel olumsuz temasında ise fiziki imkanların yetersiz olması, uygulama azlığı ve sınıf içi gürültü olması çıkartılan kodlar arasındadır. Bilimsel süreç becerilerini geliştirmesi temasında; bilimsel araştırma adımlarını takip etmesi, kişiyi araştırma yapmaya yönlendirmesi kodlardan iki tanesidir. “Üst düzey düşünme becerileri” temasında ise problem çözme becerisini geliştirmesi, yaratıcı düşünmeyi sağlaması gibi kodlar yer almaktadır. Yansıtıcı düşünme sürecinin; öğrencilerin üst düzey düşünme becerilerini geliştirmesi, kalıcılığı desteklemesi yansıtıcı düşünme sürecinin bilişsel anlamda olumlu katkı sağladığını göstermektedir. Yansıtıcı düşünme; öğrencilerin derse karşı olan ilgilerini ve özgüvenlerini arttırması ve sınıf içi dayanışmayı arttırması gibi hususlarda duyuşsal anlamda öğrenme sürecini desteklemektedir. Bu çerçevede yansıtıcı düşünmeyi destekleyen öğrenme ortamlarının tasarlanmasının; akademik başarıya katkı sağlayacağı, anlamlı ve kalıcı bir öğrenme sürecine yardımcı olacağı, öğrenen bireyi bilgiye ulaşma aşamasında destekleyerek derse ilişkin tutum ve motivasyonu artıracağı düşünülmektedir. Alanyazının bütüncül bir çerçevede taranması ve yorumlanmasıyla hazırlanan bu çalışmanın araştırmacılara ve eğitimcilere öğretim süreçlerine yönelik tasarlama, uygulama ve değerlendirme aşamalarında katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.