Türkiye’de fen eğitiminde bilimsel yapılar üzerine yapılan çalışmaların sistematik literatür incelemesi

Abstract

Bu çalışmanın amacı, Türkiye‟de Fen eğitimi alanında yayınlanan bilişsel yapı araştırmalarının eğilimlerini tespit etmektir. Bu amaçla 2003-2023 yılları arasında yayınlanmış 113 makale, 34 lisansüstü tez ve 9 bildiri olmak üzere 156 çalışma incelenmiştir. Bu çalışmalara Yüksek Öğretim Kurulu‟nun Ulusal Tez Merkezi‟nden, ulusal ve uluslararası veri tabanlarında taranan Türk araştırmacılarının yayınladıkları makalelerden ve Türkiye‟de düzenlenen ulusal kongre/konferans/sempozyumların erişime açık özet ve tam metin bildirilerinden ulaşılmıştır. Araştırma doküman analizi yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmaları değerlendirmek için literatürden yararlanarak konu alanına yönelik olarak hazırlanan yayın sınıflandırma formu kullanılmıştır. Yayın sınıflandırma formu ile incelenen çalışmaların; yıl, yayın dili, yayınladıkları yerler, yayın türü, çalışmanın konusu, araştırma modeli, örneklem, araştırma yöntemi, veri analizi, sonuç ve önerilerine göre dağılımları belirlenmiştir. Bu kategorilere göre yapılan analizler frekans ve yüzde gibi değerler ile sunulmuştur. Elde edilen bulgulara göre, Fen eğitiminde bilişsel yapılar üzerine birçok çalışma yapıldığı ve bu çalışmaların 2017-2020 yılları arasında yoğun olduğu görülmüştür. Çalışmalar incelendiğinde makalelerin daha fazla olduğu, lisans ve lisansüstü düzeyde öğrenim gören öğrenciler ile gerçekleştirildiği, çalışmaların en fazla bir konu ile ilgili bireylerin bilişsel yapılarını belirlemek amacıyla yapıldığı belirlenmiştir. Çalışmaların daha çok nitel araştırma deseninde yürütüldüğü ve neredeyse tamamında veri toplama aracı olarak kelime ilişkilendirme testi kullanıldığı görülmüştür. Bunun yanında çalışmalarda örneklemin bilişsel yapılarının eksik ve konu ile ilgili kavram yanılgılarına sahip oldukları en sık ulaşılan sonuçlardan olmuştur. Fen eğitimi ile ilgili gerçekleştirilen sistematik literatür tarama çalışmalarının az olması nedeniyle, tez konusunun hem bilişsel yapı uygulamaları konusunda literatüre katkı sağlayacağı hem de bu konuda çalışma yapacak araştırmacılara kaynak sağlayarak rehber niteliğinde olacağı düşünülmektedir.

The aim of this study is to determine the trends of cognitive structure research published in the field of science education in Turkey. For this purpose, 156 studies (113 articles, 34 postgraduate theses and 9 papers) published between 2003 and 2023 were analyzed. These studies were accessed from the National Thesis Centre of the Council of Higher Education, articles published by Turkish researchers searched in national and international databases, and abstracts and full-text proceedings of national congresses/conferences/symposia held in Turkey. The research was conducted using document analysis method. In order to evaluate the studies, the publication classification form prepared for the subject area by making use of the literature was used. The distribution of the studies examined with the publication classification form was determined according to the year, language of publication, place of publication, type of publication, subject of the study, research model, sample, research method, data analysis, results and recommendations. The analyses made according to these categories were presented with values such as frequency and percentage. According to the findings, it was seen that many studies were conducted on cognitive structures in science education and these studies were intensive between 2017 2020. When the studies were examined, it was determined that there were more articles, they were carried out with students studying at undergraduate and graduate level, and the studies were mostly conducted to determine the cognitive structures of individuals related to a subject. It was seen that the studies were mostly conducted in qualitative research design and word association test was used as a data collection tool in almost all of them. In addition, it was found that the cognitive structures of the sample were incomplete and they had misconceptions about the subject. Due to the scarcity of systematic literature review studies on science education, it is thought that the thesis topic will both contribute to the literature on cognitive structure applications and serve as a guide by providing resources for researchers who will study on this subject.