Medeniyetler çatışması mı, doğu-batı çatışması mı?: S. P. Huntington ve Baykan Sezer karşılaştırmasına dair bir deneme

Abstract

Medeniyetler arası çatışmalar (MAÇ) 1990’lı ve 2000’li yılların sosyal ve politik tartışmalarında öne çıkan bir konudur. S.P. Huntington’un konuya ilişkin yazıları bu süreçte ciddi bir katalizör rolü oynamıştır. Huntington, toplumlararası çatışmaların artık ekonomik ve ideolojik farklılıklar temelinde değil, kültürel farklılıklar temelinde gelişeceğini ve bu bağlamda en ciddi çatışmaların Batı medeniyeti ile İslam ve Çin medeniyetleri arasında cereyan edeceğini ileri sürerek Batılı devletler için siyasal bir program sunmuştur. Öte yandan 1970’li yıllardan beri konuyu tartışan Türk sosyologu Baykan Sezer de Doğu ve Batı medeniyetleri arasındaki ayrışmaları ve çatışmaları çalışmalarının odak noktası kılmış ve Türk ve Doğu toplumlarının Batılılaşma/Batıcılaşma politikaları karşısında eleştirel bir tutum almıştır. Görünüş itibariyle her iki düşünür de benzer bir entelektüel ve siyasal pozisyon almaktadırlar. Ancak MAÇ yaklaşımları daha yakından incelendiğinde bu iki düşünürün birbirleriyle ne kadar benzer ya da farklı olduklarını tartışmak bu makalenin temel amacı olacaktır. Makale, görünüşteki benzerliğe rağmen Huntington ve Sezer’in MAÇ yaklaşımlarının birbirinden radikal şekilde ayrıştığını ve Sezerin yaklaşımının daha gerçekçi ve hümanist bir karakter taşıdığını ileri sürecektir.

Inter civilizational conflicts is one of the mostly discussed topics in social and political debates during 1990’s and 2000’s. Huntington’s writings on this topic have played a catalyzing role for the development of the discussions. He proposed a political action program for Western states by asserting that conflicts among societies are no longer based on economical and ideological differences but on cultural differences and that the most serious confrontations in world politics will take place between the Western civilization and Islamic/Chinese (Confucian) civilizations. On the other hand, since 1970’s, a Turkish sociologist, Baykan Sezer, has been focusing on East-West differentiation and conflicts in his works while at the same time taking a critical attitude against politics of Weternization applied in Turkish and Eastern societies. In appearance, both of the scholars reveal a similar intellectual and political position. Thus, by looking at them more closely, this paper aims to determine whether this seemingly similar position is real or misleading. Contrary to how they appear, the paper will argue that Huntington’s and Sezer’s approaches on inter civilizational conflicts are radically different from each other and that Sezer’s approach is relatively more realistic and humanistic in nature.