Okul ve öğrenci özelliklerinin okuma başarısına etkisi: Türkiye ve Hollanda örneği (PISA 2022)

Abstract

Bu çalışmada, Türkiye ve Hollanda’daki öğrencilerin okuma başarısını etkileyen okul ve öğrenci düzeyindeki değişkenler PISA 2022 verileri kullanılarak incelenmiştir. Araştırmada sosyoekonomik düzey, cinsiyet, öğretmen-öğrenci oranı, evdeki kitap sayısı, okul büyüklüğü ve okul türü olmak üzere altı bağımsız değişken ele alınmıştır. Her bir değişkenin öğrencilerin PISA okuma puanı üzerindeki etkisi çoklu doğrusal regresyon analizi yoluyla iki ülke için ayrı ayrı test edilmiştir. Sonrasında ise elde edilen regresyon katsayıları üzerinden, bu etkilerin ülkeler arasında nasıl farklılaştığı karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Bulgular, evdeki kitap sayısının her iki ülkede de okuma başarısını en güçlü biçimde etkileyen değişken olduğunu ortaya koymuştur. Sosyoekonomik düzey ve öğretmen-öğrenci oranı değişkenlerinin ise okuma başarısı üzerine her iki ülkede de pozitif ve anlamlı etkiler ürettiği görülmüştür. Okul büyüklüğü yalnızca Hollanda’da anlamlı bir pozitif etki gösterirken Türkiye’de anlamlı bir etkide bulunmamıştır. Cinsiyet açısından değerlendirildiğinde ise her iki ülkede de kız öğrenciler lehine okuma başarısında anlamlı bir fark tespit edilmiş olup erkek öğrenciler aleyhine küçük ama istatistiksel olarak anlamlı bir negatif etki saptanmıştır. Okul türü değişkeni Türkiye’de özel okulların olumsuz etkisini ortaya koyarken, Hollanda’da yalnızca devlet destekli özel okulların pozitif etkisi gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, incelenen değişkenlerin okuma başarısı üzerindeki etkileri ülkeler arasında benzerlik ve farklılıklar göstermiştir. Elde edilen sonuçlar iki ülke özelinde karşılaştırmalı olarak sunulmaktadır.In this study, school and student-level variables affecting reading achievement of students in Turkey and the Netherlands were examined using PISA 2022 data. The study examined six independent variables: socioeconomic level, gender, teacher-student ratio, number of books at home, school size, and school type. The effect of each variable on students' PISA reading scores was tested separately for both countries using multiple linear regression analysis. Then, how these effects differed between countries was evaluated comparatively through the regression coefficients obtained. The findings revealed that the number of books at home was the variable that most strongly affected reading achievement in both countries. The variables of socioeconomic level and teacher-student ratio were found to have positive and significant effects on reading achievement in both countries. While school size had a significant positive effect only in the Netherlands, it did not have a significant effect in Turkey. When evaluated in terms of gender, a significant difference in reading achievement was found in favor of female students in both countries, while a small but statistically significant negative effect was found against male students. While the school type variable reveals the negative effect of private schools in Turkey, only the positive effect of state-supported private schools was observed in the Netherlands. As a result, the effects of the examined variables on reading achievement showed similarities and differences between countries. The results obtained are presented comparatively for the two countries.