Türkiye'de sağlık harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisi: 1975–2023 dönemi ARDL analizi

Abstract

Sağlık sektörü harcamaları ve yatırımları, iş gücünün verimliliğini artırarak ekonomik büyümenin sürdürülebilirliğine katkı sağlamaktadır. Nitelikli bir sağlık altyapısı, beşerî sermayenin güçlenmesini destekleyerek uzun vadeli kalkınma hedeflerine ulaşmada stratejik bir rol oynamaktadır. Bu çalışmada, Türkiye için 2000-2023 dönemi verileri kullanılarak kamu ve özel sektör sağlık harcamaları ile toplam sağlık sektörü yatırımlarının ekonomik büyüme üzerindeki kısa ve uzun dönemli etkileri ARDL yaklaşımı ile analiz edilmiştir. Çalışmada bağımlı değişken olarak kişi başı reel GSYİH, bağımsız değişkenler olarak ise kamu sağlık harcamaları, özel sektör sağlık harcamaları ve toplam sağlık sektörü yatırımları ele alınmıştır. Elde edilen bulgulara göre, kısa dönemde kamu ve özel sektör sağlık harcamalarının ekonomik büyümeyi pozitif yönde etkilediği; buna karşılık, toplam sağlık sektörü yatırımlarının katsayısının pozitif olmasına rağmen bu ilişkinin istatistiksel olarak anlamlı olmadığı tespit edilmiştir. Uzun dönem analizinde ise eşbütünleşik olarak saptanan tüm bağımsız değişkenlerin katsayılarının pozitif yönlü olduğu, ancak olasılık değerlerinin istatistiksel anlamlılık taşımadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Health sector expenditures and investments contribute to the sustainability of economic growth by enhancing labor productivity. A well-developed healthcare infrastructure plays a strategic role in achieving long-term development goals by strengthening human capital. In this study, the short- and long-term effects of public and private sector health expenditures, along with total health sector investments, on economic growth in Turkey for the period 2000–2023 are analyzed using the ARDL (Autoregressive Distributed Lag) approach. The dependent variable in the study is real GDP per capita, while the independent variables are public health expenditures, private sector health expenditures, and total health sector investments. According to the findings, in the short term, public and private health expenditures have a positive effect on economic growth. However, although the coefficient of total health sector investments is positive, the relationship is found to be statistically insignificant. In the long-term analysis, the coefficients of all cointegrated independent variables are also positive, but their probability values indicate that these relationships are not statistically significant.