İş sağlığı okuryazarlığı, haber medyası okuryazarlığı ve sağlığı koruma davranışlarının iş sağlığı ve güvenliği algılanan yeterliğiyle ilişkisi

Abstract

Araştırma fındık tarımında çalışan mevsimlik işçilerinin iş sağlığı okuryazarlığı, haber medyası okuryazarlığı ve sağlığı koruma davranışlarının iş sağlığı ve güvenliği algılanan yeterliğiyle ilişkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Kesitsel tipteki araştırma verisi Temmuz 2024-Kasım 2024 tarihleri arasında Sakarya ili Hendek ilçesinde bulunan 19 mahallede Helsinki Deklarasyonuna uygun olarak 563 mevsimlik tarım işçisi ile yüz yüze görüşülerek toplanmıştır. Araştırmanın bağımlı değişkeni İş Sağlığı ve Güvenliği Yeterlilik Algısı düzeyi, bağımsız değişkenler ise sosyodemografik ve çalışma yaşamına ilişkin özellikler, iş sağlığı okuryazarlığı, haber medyası okuryazarlığı ve sağlığı koruma davranışlarıdır. Bivaryet analizlerde t / Mann-Whitney U testi, ANOVA (post hoc:Tukey HSD) / Kruskal Wallis H testi ve Pearson korelasyon analizi, çok değişkenli analizlerde ise lineer regresyon analizi kullanılmıştır. Katılımcıların İş Sağlığı ve Güvenliği Yeterlilik Algısı Ölçeği puanı 82.65±23.48, İş Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği puanı 80.55±13.19, Haber Medyası Okuryazarlığı Ölçeği puanı 26.50±5.36, Sağlığı Koruma Davranışı Ölçeği puanı 96.30±14.54’tür. Lineer regresyon analizi sonucunda son 2 yılda temel iş sağlığı ve güvenliği eğitimi alma sayısı arttıkça (β=7.106; %95 GA 4.80, 9.40) İş Sağlığı ve Güvenliği Yeterlilik Algısı Ölçeği puanı artmaktadır. Çalışma yaşamında ramak kala olay yaşama sayısı arttıkça (β=-0.485; %95 GA -084, -0.13), çalışma yaşamında iş kazası geçirme sayısı arttıkça (β=-2.305; %95 GA -3.28, -1.33) İş Sağlığı ve Güvenliği Yeterlilik Algısı Ölçeği puanı azalmaktadır. İş sağlığı okuryazarlığı arttıkça (β=0.499; %95 GA 0.37, 0.62), haber medyası okuryazarlığı arttıkça (β=0.406; %95 GA 0.14, 0.66), sağlığı koruma davranışı arttıkça (β=0.522; %95 GA 0.41, 0.63) İş Sağlığı ve Güvenliği Yeterlilik Algısı Ölçeği puanı artmaktadır (R2=0.615, Adj. R2=0.608, F=88.084, p<0.001, Durbin-Watson=1.712). Araştırmada İş Sağlığı Okuryazarlığı, Haber Medyası Okuryazarlığı, Sağlığı Koruma Davranışı, İş Sağlığı ve Güvenliği Yeterlilik Algısı orta düzeyde bulundu. İşçilerin iş sağlığı ve güvenliği algılarını geliştirmede iş sağlığı okuryazarlıklarının, haber medyası okuryazarlıklarının, sağlığı koruma davranışlarının artırılması önerilmektedir.This study was conducted to determine the relationship between occupational health literacy, news media literacy, and health protection behavior of seasonal workers employed in hazelnut agriculture and their of occupational health and safety perceived competency. Data for this cross-sectional study were collected between July 2024 and November 2024 through face-to-face interviews with 563 seasonal agricultural workers residing in 19 neighborhoods of Hendek district, Sakarya province, in accordance with the Declaration of Helsinki. The dependent variable of the study was the level of Occupational Health and Safety Perceived Competency, while the independent variables included sociodemographic characteristics, work-related factors, occupational health literacy, news media literacy, and health protection behavior. In univariate analyses, the t-test / Mann Whitney U test, ANOVA (post hoc: Tukey HSD) / Kruskal Wallis H test, and Pearson correlation analysis were used. Linear regression analysis was employed for multivariate analyses. The participants’ mean scores were 82.65±23.48 on the Occupational Health and Safety Perceived Competency Scale, 80.55±13.19 on the Occupational Health Literacy Scale, 26.50±5.36 on the News Media Literacy Scale, and 96.30±14.54 on the Health Protection Behavior Scale. As a result of linear regression analysis, as the number of basic occupational health and safety training courses taken in the last 2 years increased (β=7.106; 95% CI 4.80, 9.40), the Occupational Health and Safety Perceived Competency Scale score increases. As the number of near-miss incidents in working life increased (β=-0.485; 95% CI -0.84, -0.13), and as the number of work accidents experienced in working life increased (β=-2.305; 95% CI -3.28, -1.33), the Occupational Health and Safety Perceived Competency Scale score decreases. As occupational health literacy increased (β=0.499; 95% CI 0.37, 0.62), as news media literacy increased (β=0.406; 95% CI 0.14, 0.66), and as health protection behavior increased (β=0.522; 95% CI 0.41, 0.63), the Occupational Health and Safety Perceived Competency Scale score increases (R²=0.615, Adj. R²=0.608, F=88.084, p<0.001, Durbin-Watson=1.712). In this study, occupational health literacy, news media literacy, health protection behavior, and occupational health and safety perceived competency were found to be at a moderate level. It is recommended to enhance workers’ occupational health literacy, news media literacy, and health protection behavior in order to improve their of occupational health and safety perceived competency.