İletişim çağında tasavvufi ve ahlaki kavramların dijitale dönüşümü

Abstract

Bu tez çalışmasında, dijitalleşmenin bireylerin manevi ve ahlaki değer algısı üzerindeki etkisi incelenmiş; tasavvufi ve ahlaki kavramların animasyon ve podcast gibi dijital anlatı formatları aracılığıyla nasıl yeniden yapılandırıldığı analiz edilmiştir. Dijital medya ortamlarında özellikle çocuklara yönelik geliştirilen içeriklerin pedagojik ve tematik açıdan yeterliliğini sorgulama ihtiyacı, bu çalışmanın temel çıkış noktasını oluşturmuştur. Çalışmanın taşıdığı önem, geleneksel tasavvufi kavramların çağdaş dijital araçlar aracılığıyla sadeleştirilerek sunulmasında ve bu yolla çocukların bireysel manevi gelişimine katkı sağlayacak nitelikli içeriklerin oluşturulmasında yatmaktadır. Bu doğrultuda, altı kavram animasyon formatında (dua, kulluk, muhabbet, sabır, şükür, tevekkül), dokuz kavram ise podcast formatında (ihlâs, takvâ, vakt – ibnü’l-vakt, murâkabe, istikâmet, tevazu, hayâ, tevbe ve muhâsebe) yapılandırılmıştır. Her bir kavram, pedagojik hassasiyet esas alınarak sadeleştirilmiş; ayet ve hadislerle desteklenmiş; hikayeleştirme yöntemiyle çocuklara uygun bir anlatım diliyle yeniden kurgulanmıştır. Senaryoların tümü araştırmacı tarafından özgün şekilde kaleme alınmış, seslendirmeler ise danışman ile birlikte yürütülmüştür. Araştırma, nitel araştırma desenine uygun biçimde planlanmış ve içerik analizi yöntemi kullanılarak elde edilen veriler yorumlanmıştır. Kuramsal çerçeve, hem klasik tasavvuf literatürüne hem de dijital medya kuramlarına dayandırılarak oluşturulmuştur. Elde edilen bulgular, dijital anlatı formatlarının –özellikle animasyon ve podcast içeriklerinin– çocukların dini ve ahlaki kavramları kavrama süreçlerinde güçlü birer araç işlevi gördüğünü ortaya koymuştur. İçeriklerin görsel ve işitsel öğeleri çocukların dikkatini çekmekte; anlatılar, kavramların zihinsel olarak içselleştirilmesine ve kalıcı öğrenmenin sağlanmasına katkı sunmaktadır. Sonuç olarak, dijital medya içeriklerinin manevi eğitimde etkili biçimde kullanılabileceği ve bu alanda özgün dijital modeller geliştirmenin mümkün olduğu anlaşılmıştır.

This thesis explores the impact of digitalization on individuals’ perception of moral and spiritual values and analyzes how Sufi and ethical concepts are restructured through digital narrative formats such as animation and podcasts. The starting point of this study stems from the need to evaluate the pedagogical and thematic adequacy of content developed especially for children in digital media environments. The significance of the study lies in the simplified presentation of traditional Sufi concepts through contemporary digital tools and the creation of qualified content that contributes to children's individual spiritual development. In this context, six concepts were structured in animation format (prayer, servitude, love, patience, gratitude, and reliance on God), while nine concepts were presented through podcast format (sincerity, piety, time – ibn al-waqt, self-vigilance, uprightness, humility, modesty, repentance, and self-accountability). Each concept was simplified with pedagogical sensitivity, supported by verses from the Qur’an and prophetic traditions, and restructured through storytelling with a language appropriate for children. All scripts were originally written by the researcher, and the voiceovers were jointly conducted by the researcher and the thesis advisor. The research was designed according to a qualitative research pattern, and the data were interpreted using content analysis. The theoretical framework was constructed by drawing on both classical Sufi literature and contemporary digital media theories. The findings revealed that digital narrative formats-particularly animation and podcast content-serve as effective tools in helping children comprehend religious and moral concepts. The visual and auditory elements of the content capture children's attention, while the narratives contribute to the internalization and long-term retention of these concepts. As a result, the study demonstrates that digital media content can be effectively utilized in spiritual education and that it is possible to develop original digital models in this field.