Sosyal bilgiler öğretmenlerinin sınıf içi ölçme ve değerlendirme uygulamalarının incelenmesi

Abstract

İyi vatandaş yetiştirme misyonuyla hareket eden Sosyal Bilgiler dersinde, öğrencilerin sadece bilgi düzeylerinin değil, kazandıkları beceri ve değerlerin de ölçülmesi kritik öneme sahiptir. Bu bağlamda araştırma, Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin sınıf içi ölçme ve değerlendirme süreçlerindeki tercihlerini, bu süreçte kullandıkları araçları ve karşılaştıkları durumları derinlemesine incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, nitel araştırma desenlerinden durum çalışması yöntemiyle yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu, Balıkesir ili Altıeylül ve Karesi ilçe merkezlerinde görev yapan altı Sosyal Bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde derinliği sağlamak amacıyla katılımcıların tamamıyla altı öğretmenle ders gözlemleri gerçekleştirilmiş; ancak çalışma sürecinden çekilme/ulaşım kısıtı gibi nedenlerle beş öğretmen ile yarı yapılandırılmış görüşmeler tamamlanarak veri seti zenginleştirilmiştir. Araştırma kapsamında toplam 96 saat ders gözlemi gerçekleştirilmiş ve bu süreçte 47 adet gözlem formu doldurulmuştur. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin ölçme-değerlendirme süreçlerinde hem geleneksel hem de alternatif yöntemlere yer verdiklerini göstermektedir. Ancak ders içi uygulamalarda; çoktan seçmeli testler, boşluk doldurma ve doğru-yanlış soruları gibi geleneksel yöntemlerin baskın olduğu görülmüştür. Alternatif yöntemler bazında ise performans görevlerine değinildiği, fakat portfolyo, öz değerlendirme, akran değerlendirme ve dereceli puanlama anahtarı (rubrik) gibi süreç odaklı araçların kullanım düzeylerinin oldukça düşük kaldığı saptanmıştır. Özellikle beceri ve değer odaklı kazanımların değerlendirilmesinde nesnel ölçütlerin eksikliği dikkat çekmektedir. Araştırma sonuçlarına dayalı olarak; ölçme ve değerlendirme sürecinin sadece sonuç odaklı değil, öğretimi yönlendiren bir araç olarak ele alınması önerilmektedir. Nesnel ve güvenilir değerlendirmeyi destekleyen rubriklerin kullanımının yaygınlaştırılması, teknoloji destekli (dijital ölçme araçları) ve öğrenci merkezli değerlendirme yaklaşımlarının derslere entegre edilmesi kritik görülmektedir. Ayrıca, öğretmenlerin alternatif ölçme ve değerlendirme yöntemlerine yönelik teorik bilgilerini pratiğe dönüştürebilecekleri kapsamlı ve uygulamalı hizmet içi eğitimlerin artırılması gerekmektedir.In social studies courses, which aim to raise "good citizens," it is important to measure students' knowledge, skills, and values. In this context, the purpose of this study is to examine Social Studies teachers' preferences in classroom assessment and evaluation processes, the tools they use, and the situations they encounter. This study employed the case study method, a qualitative research design. The study group consists of six social studies teachers working in the central districts of Altıeylül and Karesi in the province of Balıkesir. To ensure depth in the data collection process, classroom observations were carried out with all participants. However, due to reasons such as withdrawal from the process or transportation constraints, semistructured interviews were completed with five teachers to enrich the dataset. A total of 96 hours of classroom observations were conducted and 47 observation forms were filled out. The obtained data were analyzed using content analysis. The research findings indicate that social studies teachers use traditional and alternative methods in their assessment and evaluation processes. However, traditional methods such as multiple-choice tests, gap-filling, and true-false questions were predominant in classroom applications. Regarding alternative methods, performance tasks were mentioned, but the use of process-oriented tools, such as portfolios, selfassessment, peer assessment, and rubrics, remained low. A lack of objective criteria was particularly evident in the evaluation of skill- and value-oriented learning outcomes. Based on these results, the assessment and evaluation process should be treated not merely as result-oriented, but also as a tool that guides instruction. It is critical to expand the use of rubrics that support objective and reliable evaluations and integrate technology-supported digital assessment tools and student-centered evaluation approaches into lessons. Additionally, there is a need for comprehensive, applied inservice training programs in which teachers can apply their theoretical knowledge of alternative assessment and evaluation methods.