Ortaöğretim öğrencilerinin yapay zekâ tutumları, bilgi işlemsel düşünme ve dijital okuryazarlık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi

Abstract

Bu araştırma, ortaöğretim öğrencilerinin yapay zekâya yönelik tutumları, bilgi işlemsel düşünme becerileri ve dijital okuryazarlık düzeyleri arasındaki ilişkileri incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Eğitim ortamlarında yapay zekâ uygulamalarının giderek yaygınlaşmasına karşın, öğrencilerin bu teknolojilere yönelik tutumları ile bilişsel ve dijital yeterlikleri arasındaki ilişkilerin ortaöğretim düzeyinde bütüncül biçimde ele alındığı çalışmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Literatürde yapılan araştırmalar, bu değişkenlerin genellikle ikili ilişkiler bağlamında incelendiğini; bilgi işlemsel düşünme, dijital okuryazarlık ve yapay zekâ tutumlarının birlikte ele alındığı çalışmaların sınırlı kaldığını göstermektedir. Bu durum, söz konusu yeterlik alanlarının bir arada incelenmesini gerekli kılmıştır. Araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden keşfedici korelasyonel desen kullanılarak yürütülmüştür. Çalışma grubunu, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Balıkesir ilinde farklı lise türlerinde öğrenim gören 432 ortaöğretim öğrencisi oluşturmaktadır. Veriler; Yapay Zekâya Yönelik Genel Tutum Ölçeği, Bilgi İşlemsel Düşünme Ölçeği ve Dijital Okuryazarlık Anketi aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, Spearman korelasyon katsayısı ile Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis testleri kullanılmıştır. Araştırma bulguları, öğrencilerin yapay zekâya yönelik tutumlarının, bilgi işlemsel düşünme becerilerinin ve dijital okuryazarlık düzeylerinin genel olarak orta düzeyin üzerinde olduğunu göstermiştir. Yapay zekâya yönelik tutumlar ile bilgi işlemsel düşünme arasında düşük düzeyde; yapay zekâ tutumları ile dijital okuryazarlık ve bilgi işlemsel düşünme ile dijital okuryazarlık arasında ise orta düzeyde anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Ayrıca bu değişkenlerin bazı demografik özelliklere göre farklılaştığı belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, bilişsel ve dijital yeterliklerin öğrencilerin yapay zekâya yönelik tutumlarıyla ilişkili ve birbirini destekleyen yapılar olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda, ortaöğretim düzeyinde bilgi işlemsel düşünme ve dijital okuryazarlık becerilerini bütüncül biçimde geliştirmeye yönelik öğretim uygulamalarının güçlendirilmesi önerilmektedir.

This study examined the relationships among high school students’ attitudes toward artificial intelligence (AI), computational thinking skills, and digital literacy levels. Although AI applications are increasingly used in educational settings, research that addresses these variables together at the high school level remains limited. Previous studies have largely focused on pairwise relationships, highlighting the need for an integrated examination of these competencies. A quantitative exploratory correlational design was employed. The sample consisted of 432 high school students enrolled in different school types in Balıkesir during the 2024–2025 academic year. Data were collected using the General Attitude Toward Artificial Intelligence Scale, the Computational Thinking Scale, and the Digital Literacy Questionnaire. Descriptive statistics, Spearman correlation analysis, Mann-Whitney U test, and Kruskal-Wallis test were used. Findings indicated that students’ attitudes toward AI, computational thinking, and digital literacy were generally above the moderate level. A low but significant relationship was found between attitudes toward AI and computational thinking, whereas moderate and significant relationships were identified between attitudes toward AI and digital literacy and between computational thinking and digital literacy. These variables also differed by certain demographic characteristics. Overall, the results suggest that cognitive and digital competencies are related to students’ attitudes toward AI and tend to support each other. Accordingly, instructional practices that develop computational thinking and digital literacy in an integrated manner at the high school level should be strengthened. The study offers empirical guidance for curriculum planning and classroom implementation practice.