Türk - Arap hapishane edebiyatı karşılaştırması: Kerim Korcan - Mustafa Halife örneği

Abstract

Bu çalışma, Türk ve Arap edebiyatında hapishane deneyiminin mekân, olay örgüsü, zaman, karakter, dil ve anlatı teknikleri üzerinden temsil edilişini karşılaştırmalı bir bakış açısıyla incelemektedir. Araştırmanın inceleme alanını, Türk edebiyatından Kerim Korcan’ın İdamlıklar, Linç ve hapishane romanına geçiş niteliğindeki Ateşten Köprü adlı eserleri ile Arap edebiyatından Mustafa Halife’nin Kabuk adlı romanı oluşturmaktadır. Hapishanenin ıslah edici bir kurumdan ziyade, insan onurunun, kimliğinin ve zaman algısının tahrip edildiği bir mekân olarak kurgulanması, araştırmanın temel problematiğini oluşturmaktadır. Araştırmada karşılaştırmalı edebiyat yönteminden yararlanılmış; yapısalcı çözümleme teknikleri kullanılarak eserler mekân, olay örgüsü, karakter, zaman, dil ve anlatıcı bakış açısı bakımından incelenmiştir. Elde edilen bulgular, her iki yazarın farklı coğrafi ve siyasi şartlara rağmen otoritenin baskıcı mekanizmalarına karşı benzer bir edebî direniş dili geliştirdiklerini göstermektedir. İncelenen eserlerde sorgu odaları, nezarethane ve hapishane mekânı yalnızca fiziksel bir kapatılma alanı olarak değil, karakterlerin psikolojik ve toplumsal dönüşümlerini şekillendiren temel bir unsur olarak kurgulanmıştır. Halife’nin eserinde mekân içe kapanmayı tetikleyen bir alan olarak belirirken, Korcan’ın eserlerinde toplumsal hafızayı canlı tutan bir işlev üstlenmektedir. Zaman kavramı her iki yazarda da mahkûmun yaşamını ve psikolojik durumunu etkileyen önemli bir yapı olarak ortaya çıkmaktadır. Dil ve üslup incelemelerinde, baskıcı otoritenin farklı söylem biçimleriyle görünür kılındığı tespit edilmiştir. Korcan’ın eserlerinde resmî hukuk dili bir cezalandırma aracı olarak kullanılırken, Halife’nin Kabuk romanında gardiyanların kullandığı Suriye lehçesinin bir tahakküm aracı işlevi gördüğü belirlenmiştir. Sonuç olarak çalışma, hapishane edebiyatının yalnızca tarihsel ve siyasi olayları belgeleyen bir tür olmadığını, aynı zamanda bireyin baskı karşısındaki yaşam mücadelesini ve direniş biçimlerini yansıtan önemli bir edebî alan olduğunu ortaya koymaktadır.

This study examines the representation of the prison experience in Turkish and Arabic literature through the perspectives of space, plot, time, character, language, and narrative techniques from a comparative viewpoint. The research focuses on the works of Kerim Korcan—İdamlıklar (Those Awaiting Execution), Linç (Lynching), and his transitional work Ateşten Köprü (Bridge of Fire)—from Turkish literature, and Mustafa Khalifa’s novel Al-Qawqa’ah (The Shell) from Arabic literature. The central problem of the research is the portrayal of the prison not as an institution of rehabilitation, but as a space where human dignity, identity, and the perception of time are systematically destroyed. The study employs the comparative literature method, utilizing structuralist analysis techniques to examine the works in terms of space, plot, character, time, language, and narrative point of view. The findings indicate that, despite different geographical and political contexts, both authors developed a similar language of literary resistance against the oppressive mechanisms of authority. In the works analyzed, interrogation rooms, detention cells, and the prison space are constructed not merely as physical areas of confinement, but as fundamental elements that shape the psychological and social transformations of the characters. While space in Khalifa’s work emerges as a domain that triggers inward withdrawal, it serves as a function that keeps collective memory alive in Korcan’s works. The concept of time appears as a significant structure in both authors' works, affecting the lives and psychological states of the prisoners. Analyses of language and style reveal that oppressive authority is rendered visible through different modes of discourse. While formal legal language is utilized as a tool of punishment in Korcan’s works, it is determined that the Syrian dialect used by guards in Khalifa’s novel The Shell functions as an instrument of domination. Consequently, this study demonstrates that prison literature is not merely a genre documenting historical and political events, but an important literary field that reflects the individual’s struggle for life and forms of resistance against oppression.