Devletin ekonomideki rolü - kamu ekonomisinin analizi

Abstract

Sanayi Devrimi ve Fransız İhtilali ile birlikte oluşan modern toplumlarda devlet her türlü mal ve hizmeti sunabilecek hale gelmiştir. Önceleri sadece savaşların finansmanı, sarayın ihtiyaçları için var olan devlet zamanla hizmet alanını oldukça genişletmiştir. İnsan ihtiyaçlarının çeşitlenmesi, nüfusun artması, savaşlar, teknolojinin gelişmesi vd. faktörler devletin ekonomideki rolünü vaz geçilmez hale getirmiştir. Kentlerde yaşayan insanların ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik olarak yerel hizmetler ön plana çıkmıştır. 1929 Dünya Ekonomik Bunalımından sonra devlet anlayışında ciddi değişim yaşanmıştır. Önceleri savunma, güvenlik, adalet gibi temel hizmetleri sunan devlet zamanla iktisadi hayatta önemli roller üstlenmeye başlamıştır. Bu tarihlerde devlet ekonomide kamu işletmeleri ile var olmaya başlamıştır. Yirminci yüzyılın başından itibaren hemen hemen her ülkede kamu işletmeciliği ön plana çıkmaya başlamıştır. Kalkınma, büyüme, iktisadi istikrar, gelirin adil dağılımı gibi temel makro ekonomik hedeflere ulaşmada kamu işletmeleri önemli roller üstlenmişlerdir. Benzer süreç Türkiye’de de yaşanmış, 1930’lardan itibaren onlarca kamu işletmesi faaliyete geçmiştir. Piyasaların her türlü iktisadi soruna çare olamaması, aksak rekabet şartlarının oluşması, iktisadi krizler, çevre kirliliği, küresel ısınma vb. sorunların çözümünde piyasaların başarılı olamaması, devletin bu alanlara müdahalesini zorunlu hale getirmiştir. Bu sorunların çözümünde regülatif politikalar ön plana çıkmıştır. Devletin her alana müdahale etmesi, piyasaların etkin çalışmasını engellediği yönünde eleştirilmeye başlanmıştır. Yirminci yüzyılın son çeyreğinde Neo-liberal politikalar çerçevesinde devletin ekonomideki rolünün sınırlandırılması gerektiği fikrinden hareketle, serbestleşme, özelleştirme, piyasa yönlü kalkılma modelleri ve deregülasyon politikaları bütün dünyada yaygınlık kazanmaya başlamıştır.