Vergi kayıp ve kaçakları ile mücadelede bağımsız denetim müessesesi: Türkiye denetim standartları kapsamında bir değerlendirme

Abstract

Çağdaş devlet yapılarının en önemli gelir kaynakları vergilerdir. Vergi gelirleri, kamusal mal ve hizmet üretiminin genel finansman aracı olarak kullanılmaktadır. Devletlerin bütçe planlamaları içinde, büyüklüleri itibariyle özel yeri olan vergilerin, dönemsel olarak planlandıkları gibi tahsil edilmeleri durumunda devletin mali fonksiyonlarının etkinliğini arttır. Ekonomide özellikle kayıt dışı ekonominin varlığı, vergi sistemindeki karmaşıklık, vergi yükünün ve vergi oranlarının yüksekliği ve toplumsal vergi ahlâk ve bilincinin düzeyinin yeteri kadar gelişmemiş olması gibi nedenlerle vergi kayıp ve kaçakları oluşmakta ve bu nedenler devlet hazinesini vergi kaybına uğratmaktadır. Belirtilen ve benzer nedenlerle ortaya çıkan vergi kayıp ve kaçakları, kamu finansman açığına yol açarak devletin potansiyel vergi kapasitesine ulaşabilmesini zorlaştırmaktadır. Vergi kayıp ve kaçaklarının önlenmesi ve kişilerin neden oldukları vergi kayıp ve kaçaklarının telafi edilebilmesi için kişilere imkân tanınması, vergi denetiminin ve vergi denetim tekniklerinin etkinliği ile doğrudan ilişkilidir. Türk vergi sisteminde yer alan klasik vergi denetim yolları olarak kabul edilen, yoklama, vergi incelemesi, aramalı inceleme ve bilgi toplama araçlarının etkinliklerinin yanı sıra 3568 sayılı kanuna tabi olarak faaliyette bulunan meslek mensuplarının fonksiyonları da son derece önemlidir. Kamu Gözetim Kurumu tarafından yetki belgesini almış meslek mensuplarının yaptıkları bağımsız denetim, klasik denetim yollarına bir alternatif olmamakla birlikte söz konusu denetim yollarının etkinliğini arttırabilmekte ve vergi kayıp ve kaçak düzeyinin azaltılabilmesine dolaylı yoldan katkı sağlayabilmektedir. Vergi denetimi gibi bir dış denetim tekniği olan bağımsız denetim; bir işletmenin yıllık finansal tablo ve diğer finansal bilgilerinin, denetim standartları çerçevesinde, gerçeğe uygunluğunun, yeterli ve uygun kanıtları toplamak ve değerlendirmek suretiyle gerçekleştirilen bir denetim sürecidir. Bağımsız denetim sürecinin etkin biçimde yürütülmesi ve sonuçlandırılması, vergi beyannamelerinin ve bu beyannamelerde gösterilen vergi matrahlarının doğru ve tam olarak oluşturulmasına zemin hazırlayabilmektedir. Dolayısıyla, bağımsız denetim müessesesi, vergi kayıp ve kaçaklarının önlenmesinde etkin bir yardımcı yol olarak faydalanılabilmektedir. Bu çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden betimsel araştırma tekniğinden yararlanılmaktadır. Betimsel araştırma, araştırma konusu olan olay, olgu veya problemi, unsurları arasında ilişki kurarak, detaylı bir biçimde tanımlamak, açıklamak ve yorumlamak için araştırmacılar tarafından sık tercih edilen nitel bir araştırma tekniğidir. Çalışmanın amacı ise; bağımsız denetim müessesesinin, vergi kayıp ve kaçakları ile mücadelede etkinliğini ortaya koymaktır.