Adolesanlarda fiziksel aktivitenin sosyal medya ve dijital oyun bağımlılığı ilişkisinde öz-kontrolün incelenmesi

Abstract

Bu araştırma adolesanlarda fiziksel aktivitenin, sosyal medya ve dijital oyun bağımlılığı ilişkisinde öz-kontrolün rolünün belirlenmesi bağlamında ele alınmıştır. Araştırmanın amacı, adolesanlarda fiziksel aktivitenin, sosyal medya ve dijital oyun bağımlılığı ilişkisinde öz-kontrolün rolü ile bu değişkenlerin bazı demografik özelliklere göre farklılaşma ve ilişki durumlarını belirlemektir. Bu amaçla, T testi, ANOVA, MANOVA, Korelasyon analizi ve DFA yapılmış, aracı rol ise YEM ile sınanmıştır. Örneklemi Balıkesir merkez ve ilçelerinde, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında çeşitli ortaokul ve liselerde öğrenim gören, 10-19 yaş arası, 585 kadın ve 657 erkek toplam 1242 adolesan birey oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak, Kişisel Bilgi Formu, Adolesanlarda Fiziksel Aktivite Anketi (AFAA), Ergenler için Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği (ESMBÖ), Dijital Oyun Bağımlılığı Ölçeği Kısa Formu (DOBÖ-7) ve Kısa Öz-Kontrol Ölçeği (KÖKÖ) kullanılmıştır. Sonuç olarak, AFAA “cinsiyet, sınıf düzeyi, okul türü, spor yapma durumu ve anne-baba çalışma durumu”, DOBÖ-7 “cinsiyet ve okul türü”, ESMBÖ “cinsiyet, okul türü, düzenli spor yapma ve aile yapısı”, KÖKÖ “cinsiyet, sınıf düzeyi, okul türü, spor yapma durumu ve aile yapısı” değişkenlerine göre temel etki değerlerinin anlamlı olarak farklılaştığı belirlenmiştir. Etki analizlerine göre, sosyal medya bağımlılığı, fiziksel aktiviteyi ve öz disiplini negatif yönde; dürtüselliği ise pozitif yönde doğrudan etkilemektedir. Ayrıca, öz disiplinin fiziksel aktivite üzerinde pozitif yönlü etkisi olduğu doğrulanmıştır. Bununla birlikte, dijital oyun bağımlılığı öz disiplini negatif; dürtüselliği ise pozitif yönde etkilemekte ve bu etkiler aracılığıyla fiziksel aktivite katılımını dolaylı olarak belirlemektedir. Aracı model testleri sonucunda; sosyal medya bağımlılığı ve dijital oyun bağımlılığının fiziksel aktivite üzerindeki etkilerinde öz disiplin ve dürtüsellik değişkenlerinin aracı rol oynadığı belirlenmiştir.

This study was conducted to examine the role of self-control in the relationship between physical activity, social media addiction, and digital game addiction among adolescents. The aim of the research is to determine the role of self-control in this relationship, as well as to investigate how these variables differ and relate according to certain demographic characteristics. For this purpose, T-test, ANOVA, MANOVA, correlation analysis, and CFA were performed, while mediation effects were tested using SEM. The sample consisted of 1,242 adolescents (585 females and 657 males), aged 10–19, studying in various middle and high schools in Balıkesir city center and districts during the 2023–2024 academic year. Data were collected through the Personal Information Form, the Adolescent Physical Activity Questionnaire (AFAA), the Social Media Addiction Scale for Adolescents (SMASA), the Short Form of the Digital Game Addiction Scale (DGAS-7), and the Brief Self-Control Scale (BSCS). The findings revealed that the AFAA significantly differed by gender, grade level, school type, sports participation, and parental employment status; the DGAS-7 by gender and school type; the SMASA by gender, school type, regular sports participation, and family structure; and the BSCS by gender, grade level, school type, sports participation, and family structure. Path analyses indicated that social media addiction negatively affected physical activity and self-discipline while positively influencing impulsivity. Furthermore, self-discipline was found to have a positive effect on physical activity. In addition, digital game addiction negatively predicted self-discipline and positively predicted impulsivity, both of which indirectly influenced physical activity participation. Mediation model analyses demonstrated that self-discipline and impulsivity played mediating roles in the effects of social media and digital game addiction on physical activity.