Postmodernizm ve kapitalizm sarmalında tüketimin yeni boyutu: “Aylak sınıf” sendromu

Abstract

Genel anlamıyla insanların, üretilen mal ve hizmetleri gerek maddi gerekse manevi ihtiyaçlarını karşılamak ve tatmin etmek amacıyla kullanması olarak tanımlanan tüketim olgusu, diğer tüm kavramlar gibi tarihsel süreçte çeşitli dönüşümler yaşamıştır. Başlangıç noktasını temel olarak aydınlanmanın oluşturduğu dönüşüm süreci, sanayi devrimi ile güç kazanmış, kapitalizmin hâkim üretim tarzı olması ve postmodernizme geçiş ile sürekliliğini devam ettirmiştir. Bu süreçte postmodern eğilimler, tüketime yüklenen anlamlarda çeşitli değişiklikler meydana getirirken, tüketicilerin satın alma kararlarını da şekillendirmeye başlamıştır. Üretimi temel alan modern dönemin aksine tüketime odaklanan postmodern dönemde bireyler, biyolojik ihtiyaçların tatmininden öteye geçmiş, tüketim olgusu yaşamı devam ettirmek için bir araç olma özelliğini kaybederek başlı başına bir amaç halini almıştır. Satın aldıkları ürünlerin işlevselliğinden çok cezbedici sembollerine odaklanmaya başlayan bireyler, tüketimi sosyal statü elde etmek amacıyla gerçekleştirmeye başlamışlardır. Kimlik ve yaşam hedefini tüketim olgusu temelinde şekillendiren bireylerin sayısı artmış, tüketim pratiği bir statü göstergesi olarak yorumlanmaya başlanmıştır. Veblen’in “aylak sınıf” olarak kavramsallaştırdığı bu bireyler, tüketimi bir gösteriş aşkına dönüştürmüş, tüketim malları için verilen mücadele, pozisyon ve itibar satın alma çabasına evrilmiştir. Tüketerek var olan aylak sınıfa mensup bireyler, farklı olma arzularını yapay kimlikler yaratarak tatmin etmekte, bu eylemlerinde en önemli destekçileri arasında ise medya yer almaktadır. İçerikleri ile kapitalist düzende var olan tüketime ivme kazandıran medya, bireyleri tüketime yönlendirerek onların öznel ruhlarını doyurmalarını sağlayacak tüketim döngüsüne ortam hazırlamaktadır. Diğer bir deyişle medya işlevselliğin değil, sembollerin tüketilerek prestij kazanıldığı bir simülasyonun lokomotifi haline gelmiştir. Çalışmada kapitalizm ve postmodernizmin tüketimi meşrulaştırması ile değişen tüketim alışkanlıkları sonucunda bireylerin tüketimi bir kimlik ya da statü inşa etme aracı olarak kullandıkları savunulmakta, bu tezin Veblen’in “aylak sınıfın teorisi” olgusu ile ilişkilendirilerek açıklanması amaçlanmaktadır. Bu kapsamda çalışmada yöntem olarak metin analizi kullanılmıştır.

Consumption is defined as the use of goods and services produced in order to meet and satisfy both material and spiritual needs. Like all other concepts, the phenomenon of consumption has a various transformations in the historical process. The transformation process, whose starting point is mainly enlightenment, gained power with the industrial revolution and continued its continuity with the dominant mode of production of capitalism and the transition to postmodernism. In this process, postmodern tendencies started to shape the purchasing decisions of consumers while creating various changes in the meanings attributed to consumption. While modern period based on production, postmodern period based on consumption. In the postmodern period, individuals have gone beyond the satisfaction of biological needs, and the phenomenon of consumption has lost its character as a means a tool for sustain life and has become an objective in itself. Individuals who started to focus on attracting symbols rather than the functionality of the products they purchased started to realize consumption in order to obtain social status. The number of individuals who shaped their identity and life goal on the basis of the phenomenon of consumption increased and consumption practice started to be interpreted as a status indicator. These individuals who are conceptualized as a “Leisure Class” by Veblen, have transformed consumption into a addiction of vanity, and the struggle for consumer goods has evolved into an effort to buy positions and reputation. Individuals belonging to Leisure Class who exist by consuming, satisfy their desire to be different by creating artificial identities, and the most important supporters of these actions are the media. With its content, the media accelerates the consumption existing in the capitalist order. Media, by directing individuals to consumption, paves the way for comsumption loop that will ensure their spiritual satisfaction. In other words, the media has become the locomotive of a simulation that gaining prestige by consuming symbols instead of functionality. It is argued that individuals use consumption as a means of building identity or status as a result of changing consumption habits by capitalism and postmodernism legitimizing consumption. This thesis explains with “the Theory of the Leisure Class” of Veblen. In this context, text analysis was used as a method in the study.