Organize sanayi bölgelerinin göçe ve kent planlamalarına etkisinin incelenmesi: Balıkesir örneği

Abstract

Ülkemizde temelleri planlı kalkınma dönemiyle 1960’lı yıllarda atılan ve bugün 80 şehri kapsayan Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) dev bir sanayi ağını barındırmaktadır. Gelişme potansiyelini gün geçtikçe arttıran Balıkesir OSB ise, gelişen iş gücü potansiyeli, bağlantı yolları üzerinde olan konumu, zengin doğal kaynakları ve büyük şehirlere olan yakınlığı ile ön plana çıkarken, yatırım alanında sürdürülebilir gelişmelere ev sahipliği yapmaktadır. Bu çalışmada Balıkesir OSB’lerinin gelişimine ışık tutulmuş, konu, sanayileşme, kentleşme ve göç olguları bağlamında incelenmiştir. Çalışmada sanayinin gelişmesiyle birlikte kentlerde meydana gelen nüfus hareketliliği temel alınmış bu hareketliliğin kent planlaması üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. “Sanayileşme işgücü göçünü, işgücü göçü ise şehirleşme hızını etkiler” varsayımı üzerinden yapılan araştırmada Balıkesir ili kapsamında OSB’lerinin kent üzerinde yarattığı değişimin vurgulanması amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında amaçlanan bir diğer husus gelişmeye devam eden bölgenin başta işgücü göçü olmak üzere olası bir göç dalgası altında kalması durumunda kent planlamaları üzerinde devam eden çalışmaların yeterliliği noktasında bir analiz ortaya koymaktır. Doküman analizi yöntemi ve Yargısal (kasıtlı) örnekleme modelinin kullanıldığı çalışma, Balıkesir ilinin OSB’leri ve kentsel gelişiminin koordinesi noktasında önemli noktaların altını çizmeyi hedeflemekte, Balıkesir kent planları, 6K modeli kullanılarak kimlik, kapasite, kalkınma, kaynak, katılım ve kurgu unsurları çerçevesinde tartışılmaktadır. Yapılan analiz sonucunda Balıkesir OSB’lerinin gelişimiyle birlikte kentin kalkınmasının hızlandığı, kentin kalkınma kapsamında eğitim, sağlık verileri ve kişi başına düşen GSYİH’sı dikkate alındığında her geçen yıl gelişim gösterdiği, OSB’lerde faaliyet gösteren sektörlerin genel anlamda kent kimliğiyle örtüştüğü ve kentin bu alanlardaki üretimi öncelediği tespit edilmiştir. Balıkesir ilinin kaynak unsuru kapsamında değerlendirilmesinde ise kentsel strateji raporunun öngördüğü, kentsel alanlarda bulunan yapı stoku sorununda henüz bir ilerleme geliştirilemediği görülmektedir. Proje bazında kentsel planlamaların yerine parsel ve bölgesel bazlı çalışmaların uygulandığı kentte, kentin bütününü etkileyecek çalışmaların gerçekleştirilemediği sonucuna ulaşılmıştır. Kent planlama süreçlerinde halkın onay veya itiraz süreçlerinden ziyade planlama süreçlerine katılımının sağlanmasının gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Kent kurgusunun ise henüz tam anlamıyla profesyonel şekilde kurgulanamadığı, kentin bu gelişimler için henüz çok yeni bir oluşum sergilediği sonucuna ulaşılırken, kentin Büyükşehir statüsünü kazanmasıyla birlikte kent içi planlama süreçlerinin özellikle yakın tarihlerde küçük ve dengeli adımlarla başladığı söylenebilmektedir. Tüm bunlarla birlikte Balıkesir’in göç potansiyeli ve sektör gelişmeleri incelendiğinde yakın zamanda OSB temelli bir işgücü göçü dalgasıyla karşılaşmayacağı sonucuna ulaşılmıştır.