Osmanlı İmparatorluğu’ndan günümüze kamu yönetiminde şikâyet mekanizması

Abstract

Tarih boyunca Türk devletlerinde adalet kavramına her zaman önem verilmiştir. Öyle ki devletin mevcudiyetini sürdürmesinin temelinde, devletin ve devleti yönetenlerin adaletli olması gerektiği anlayışı bulunmaktadır. Adaletin halk nezdinde gerçekleşmesini sağlayan olgu ise şikayet mekanizmasıdır. Şikayet mekanizması ile halk, devletin yönetimi ile ilgili hoşnutsuz olduğu hususları, hak ihlali yaşadığı durumları devlete bildirerek hakkını aramaktadır. Devlet ise halkın şikayetlerini inceleyerek haksız bir durum tespit ettiğinde bu haksızlığın ortadan giderilmesine yönelik çalışmaktadır. Diğer yandan devlet, kendisine iletilen şikayetler aracılığı ile toplumda neler olup bittiği ile ilgili bilgi almakta, bir bakıma halkın nabzını tutmaktadır. Bunun yanında toplumun aksayan yönlerini tespit etmekte ve buna yönelik politika geliştirmektedir. Ayrıca var olan politikalarını da şikayet mekanizması aracılığı ile sorgulamaktadır. Dolayısıyla şikayet mekanizmasının hem halk, hem de devlet yönünden çift yönlü bir işleyişi bulunmaktadır. Bu çalışmada, ilk olarak Türk devlet geleneğinde yöneten-yönetilen bağlamında adalet ilkesi incelenmiştir. Daha sonra Osmanlı İmparatorluğu ve günümüz şikayet mekanizmalarını daha iyi analiz edebilmek adına İslamiyet Öncesi Türk Devletleri ve Türk-İslam Devletlerinde şikayet mekanizmasının işleyişine yer verilmiştir. Ardından Osmanlı İmparatorluğu ve Türkiye Cumhuriyeti’nin başlangıcından günümüze kadar olan süreçte ve günümüz dâhil adalet anlayışı ve şikayet mekanizmaları kronolojik olarak incelenmiştir. Şikayet mekanizmalarının işleyişinin kamu yönetimine ve vatandaşlara katkısı, bu mekanizmaların kamu yönetimindeki rolü değerlendirilmiştir.

Throughout history, the concept of justice has always been emphasized in Turkish states. Indeed, the fundamental basis for the state's continued existence lies in the understanding that both the state and its rulers must act justly. The phenomenon that ensures justice is realized in the eyes of the public is the complaint mechanism. Through this mechanism, the public notifies the state of any dissatisfaction with governance or instances of rights violations, thereby seeking redress. Upon examining these complaints, the state works to rectify any detected injustices. On the other hand, the state gathers information about societal happenings via these complaints, effectively taking the pulse of the people. It identifies shortcomings in society and develops policies accordingly. Additionally, it evaluates its existing policies through this mechanism. Thus, the complaint system operates in a dual direction, benefiting both the public and the state. In this study, the principle of justice in the context of rulers and the ruled is first examined within the Turkish state tradition. To better analyze complaint mechanisms in the Ottoman Empire and contemporary times, their operations in PreIslamic Turkish States and Turkish-Islamic States are discussed. Subsequently, the understanding of justice and complaint mechanisms are chronologically reviewed from the Ottoman Empire through the early Republican period in Turkey up to the present day. The contributions of these mechanisms to public administration and citizens, as well as their role in public management are evaluated.