Balıkesir tarihî kent kimliğinin sürdürülebilir olmasına yönelik değerlendirme

Abstract

Hızlı kentleşme, plansız yapılaşma ve küreselleşme süreçleri, tarihsel birikime sahip kentlerde kentsel belleğin zayıflamasına ve kent kimliğinin algısal olarak geri plana itilmesine neden olmaktadır. Balıkesir kent merkezinde özellikle 2005–2025 yılları arasında artan yapı yoğunluğu ve ulaşım odaklı gelişmeler, tarihî çekirdeğin okunabilirliğini azaltmış; kentin tarihsel kimliğini oluşturan mimari ve kamusal mekânların kent bütünündeki görünürlüğünü zayıflatmıştır. Bu durum, Balıkesir’in tarihsel kent kimliğinin korunması ve sürdürülebilir biçimde geleceğe aktarılması sorununu ortaya çıkarmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Balıkesir’in tarihsel kent kimliğini oluşturan mimari miras, kamusal mekânlar ve simgesel odakları kentsel bellek bağlamında ele alarak bu değerlerin bütüncül bir tarihî kent rotası aracılığıyla görünür kılınmasını ve sürdürülebilirliğini irdelemektir. Çalışma, kent kimliğinin yalnızca tekil yapılar üzerinden değil, bu yapıların mekânsal ilişkileri ve kullanım süreklilikleri üzerinden okunabileceği varsayımına dayanmaktadır. Araştırma, nitel yöntem yaklaşımıyla yürütülmüştür. Literatür taraması, arşiv araştırması, yerinde gözlem ve mekânsal analiz yöntemleri kullanılarak Balıkesir kent merkezinde yer alan tarihî yapılar, kamusal alanlar ve ana kentsel akslar değerlendirilmiş; elde edilen veriler doğrultusunda öneri bir kent kimliği rotası oluşturulmuştur. Araştırma bulguları, Balıkesir’de kentsel belleğin anıtsal yapılar ve kamusal mekânlar etrafında yoğunlaştığını ancak güncel yapılaşma baskısı nedeniyle bu mekânların algısal sürekliliğinin zayıfladığını göstermektedir. Önerilen tarihî kent rotası, kentin çok katmanlı tarihsel gelişimini mekânsal bir anlatı hâline getirerek kent kimliğinin okunabilirliğini artırmaktadır. Sonuç olarak çalışma, tarihî kent rotalarının Balıkesir özelinde kentsel belleğin güçlendirilmesi, kent kimliğinin görünür kılınması ve sürdürülebilir kentsel planlama süreçlerine katkı sunan etkili bir araç olduğunu ortaya koymaktadır.

Rapid urbanization, unplanned construction, and globalization processes are causing the weakening of urban memory and the perceptual marginalization of urban identity in cities with rich historical heritage. In Balıkesir city center, particularly between 2005 and 2025, the increasing building density and transportation-focused developments have reduced the legibility of the historical core; weakening the visibility of the architectural and public spaces that constitute the city's historical identity within the overall urban context. This situation raises the issue of preserving and sustainably transmitting Balıkesir's historical urban identity to the future. The aim of this study is to examine the architectural heritage, public spaces, and symbolic focal points that constitute Balıkesir's historical urban identity within the context of urban memory, and to explore how these values can be made visible and sustainable through a holistic historical urban route. The study is based on the assumption that urban identity can be read not only through individual structures but also through the spatial relationships and continuity of use of these structures. The research was conducted using a qualitative methodological approach. Using literature review, archival research, on-site observation, and spatial analysis methods, historical structures, public spaces, and main urban axes in the city center of Balıkesir were evaluated; and a proposed urban identity route was created based on the data obtained. The research findings show that urban memory in Balıkesir is concentrated around monumental structures and public spaces; however, the perceptual continuity of these spaces is weakened due to the pressure of current construction. The proposed historical city route increases the readability of the city's identity by transforming the city's multi-layered historical development into a spatial narrative. In conclusion, the study reveals that historical city routes are an effective tool in Balıkesir for strengthening urban memory, making the city's identity visible, and contributing to sustainable urban planning processes.