Doğa kaynaklı afetlerin kamu maliyesi üzerine etkisi: Türkiye’de 6 Şubat 2023 depremlerinin bölgesel düzeyde analizi

Abstract

Türkiye’de 2020-2023 döneminde Covid-19 pandemisi, Şubat 2023 depremleri ve Mayıs 2023 Cumhurbaşkanı ve Milletvekilliği Seçimleri kamu maliyesini etkileyen en belirgin olaylardır. Bu olayların içerisinde yer alan Şubat 2023 depremleri Kahramanmaraş, Hatay, Adıyaman, Gaziantep, Malatya, Kilis, Diyarbakır, Adana, Osmaniye, Şanlıurfa ve Elâzığ illerini büyük derecede etkilemiş ve 11 ilin ekonomik, mali, sosyo-kültürel ve altyapı-üstyapı koşullarında ciddi kayıplar yaşamasına neden olmuştur. Doğa kaynaklı bir afet olan deprem, yarattığı olağandışı ekonomik ve sosyal koşullar nedeniyle kamu gelirleri, kamu harcamaları, bütçe dengesi ve borçlanma dinamikleri üzerinde doğrudan ve dolaylı olumsuz etkiler oluşturabilmektedir. Bu çalışmanın amacı 6 Şubat 2023 depremlerinin Türkiye’de ve depremin doğrudan etkilediği 11 ilde (Kahramanmaraş, Hatay, Adıyaman, Gaziantep, Malatya, Kilis, Diyarbakır, Adana, Osmaniye, Şanlıurfa ve Elâzığ) kamu maliyesi üzerindeki etkilerini analiz etmektir. Araştırma sonuçları, 6 Şubat 2023 depremlerinin depremden etkilenen 11 ilde vergi tahsilat kapasitesini zayıflatarak tahsilat/tahakkuk oranlarında belirgin bir düşüşe neden olduğunu ortaya koymaktadır. Kamu harcamaları açısından değerlendirildiğinde, depremden etkilenen 11 ilin tamamında en yüksek reel artışın iskân ve toplum refahı hizmetlerinde gerçekleştiği görülmektedir. Bu durum, deprem sonrası süreçte kamu kaynaklarının büyük bir kısmının barınma ve yeniden yapılanma çabalarına yoğunlaştırıldığını ortaya koymaktadır.

During the 2020–2023 period in Türkiye, the COVID-19 pandemic, the February 2023 earthquakes, and the May 2023 Presidential and Parliamentary Elections emerged as the most prominent events affecting public finance. Among these developments, the February 2023 earthquakes had particularly severe impacts on the provinces of Kahramanmaraş, Hatay, Adıyaman, Gaziantep, Malatya, Kilis, Diyarbakır, Adana, Osmaniye, Şanlıurfa, and Elazığ, causing significant economic, fiscal, socio-cultural, and infrastructural losses. As a natural hazard-induced disaster, earthquakes can create extraordinary economic and social conditions that adversely affect public revenues, public expenditures, budget balances, and public debt dynamics both directly and indirectly. This study aims to analyze the impact of the February 6, 2023 earthquakes on public finance in Türkiye overall and in the eleven provinces directly affected by the disaster. The findings indicate that the earthquakes weakened tax collection capacity in these provinces, leading to a noticeable decline in tax collection-to-assessment ratios. In terms of public expenditures, the highest real increase in all 11 provinces is observed in housing and social welfare services. This result indicates that a significant portion of public resources in the post-earthquake phase is intensively channelled toward shelter and reconstruction efforts.