Gelir vergisi tarife değişikliğinin mali ve sosyal sonuçlarının incelenmesi

Abstract

Vergiler modern devlet anlayışlarının en önemli ve en etkili kamusal gelirlerini oluşturmaktadırlar. Vergi devletin kamu kurum ve kuruluşları eliyle gerçekleştirdiği kamusal mal ve hizmet sunumları için yapılan harcamaların finansmanında genel finansman aracı olarak kullanılırlar. Vergi devletin egemenlik gücüne dayanarak kamusal mal ve hizmet üretim ve sunumunda kullanılmak üzere; toplumu oluşturan gerçek ve tüzel kişilerden zorunlu ve karşılıksız biçimde tahsil ettiği parasal değerlerdir. Günümüz toplum yapılarından devletlerin öz kaynak unsurlarından en önemlisini vergiler oluşturmaktadır. Diğer taraftan piyasa ekonomisinin bozuk ve adaletsiz yapısı milli gelirin üretim faktörleri arasında adil dağıtılmaması sonucunu doğurabilmektedir. Örneğin, sermaye faktörü sahipleri milli gelirden daha fazla pay alabilirlerken; emek faktörü sahipleri milli gelirden daha az pay alabilmektedirler. Herhangi bir ayırım gözetmeksizin piyasanın geliri bu şekilde dağıtması gelir dağılımında adaletsizlik ve kişiler açısından da memnuniyetsizlik durumu ortaya çıkarabilmektedir. Bu durumunda gelirin toplumu oluşturan kişiler arasında tekrar dağıtılması ve herkesin milli gelirden bir şekilde pay alabilmesi kamu idaresi açısından amaçlanmakta ve planlanmaktadır. Gelirin yeniden adil biçimde dağıtılabilmesi açısından kamu idaresi kamu maliyesi araçlarını (vergiler, harcama, borçlanma ve bütçe) kullanarak, gelirin ikinci defa ve daha dil bir biçimde toplumdaki kişiler arasında dağıtılmasına yardımcı olmaktadır. Çünkü kamu maliyesinin var oluş amaçlarından birini topluma sosyal refahın arttırılması oluşturmaktadır. Toplam sosyal refahın arttırılabilmesi ise; bir kişinin refahının arttırılabilmesinin bir diğer kişinin refah kaybına uğramadan mümkün olamayacağı anlayışına dayanmaktadır. Bu bakımından artan oranlı vergi tarifelerinin büyük önemi bulunmaktadır. Artan oranlı vergi tarifeleriyle gelir ve servet durumu nispeten yüksek olan kişilerden daha fazla vergi alınarak gelir durumu nispeten düşük olan kişilere veya kesimlere hizmet sunumun arttırılması mümkün olabilmektedir. Düşük gelir gruplarına devlet tarafından sunulan hizmetin hem miktar hem de niteliğinin artması o kişilerin sosyal refahlarının iyileşmesi sonucunu ortaya çıkartabilmektedir. Gelir vergisi tarifesinin artan oranlı olması yani kişilerin ödeme güçlerini dikkate alan bir vergi yapısının bulunması nedeniyle vergi yükünün kişiler arasında adil dağıtılmasına ve dolayısıyla gelirin adil olarak yeniden dağıtılmasına yardımcı bir niteliğinin oluşmasına katkı sunduğu söylenebilir.