Divan şiirinde İskender-i Zülkarneyn

Abstract

Batıdan doğuya başlattığı istila hareketi Hindistan'da son bulan ve Asya'yı hükmü altına alan İskender, hem Batı'da hem de Doğu'da oldukça iyi bilinen bir isimdir. O, Doğu'nun zengin hayal, düşünce ve inanç dünyası içinde zamanla mitolojik ve efsanevi bir karakter kazanmış, dini bir kimliğe büründürülmüş ve hakkında efsaneler anlatılır olmuştur. Fars ve Türk edebiyatında onun hayatını anlatan müstakil eserler yazılmış ve İskendernäme adıyla yeni bir tür meydana gelmiştir. İskender-i Zülkarneyn ismi, müstakil eserler yanında divanlarda da sıkça anılır. Şairler kaside, gazel ya da diğer şiirlerde onunla ilgili birçok hususa telmühte bulunurlar. Özellikle İskender'in yaptırdığına inanılan ayna ve set ile arayıp bulamadığı ab-ı hayat konusu divanlarda değişik şekillerde işlenir. Ayrıca daha çok kasidelerde olmak üzere İskender in soyluluğu, gücü, gayreti, bilgisi, adaleti gibi türlü vasıfları da. şairlerin beyitlerde dile getirdikleri hususlardır. Bu yazıda İskender'le ilgili sözü edilen bu ve buna benzer hususlar üzerinde durulacak ve divan şairlerinin onu nasıl anlattıklarına dair tespitlere yer verilecektir

Alexander is a very well known name in both in the West and in the East due to his big campaign which started in the West and ended up in India. In time he became a mythological and legendary character by the help of colorful and rich imaginative and religious world of the East. Eventually, mythical stories emerged about him and his life and he was turned into a religious figure. Books dedicated to only his life had been written in Persian and Turkish literature and a new gente called Iskendername had emerged. The name called Iskender-i Zülkarneyn has often appeared in separate works as well as in Divans. Poets refer to many subjects about him in their kasidahs, ghazal and other poems. Especially the mirror and the wall believed that commissioned by him and the fountain of youth which he sought but could not find have been handled in various ways in Divans. Moreover, his nobility, power, strength, zeal, knowledge, justice and other characteristics have been subjected in poets' other verses namely mostly in kasidahs. This paper will focus on such matters and similar subjects and reveal how divan poets refer to him.