Covıd-19 sürecinde bir kamu mali yönetim stratejisi olarak vergi tedbirlerinin değerlendirilmesi: Türkiye incelemesi

Abstract

Çin’in Wuhan kentinde ortaya çıkan ve tüm dünya geneline yayılan Covid-19 salgını nedeniyle, ülkelerin başta sağlık sistemleri olmak üzere eğitim, sosyal hayat ve ekonomi gibi pek çok alanları olumsuz etkilenmiştir. Kimi ülkeler salgından daha fazla etkilenirken, bazı ülkeler ise sistemlerinin güçlülüğü nedeniyle daha az etkilenmişlerdir. Türkiye’de sağlık sistemin güçlü olması, son yıllarda sağlık alanında devletin başta şehir hastaneleri olmak üzere atmış olduğu yatırım adımları bu sürecin olumsuz etkilerini azaltmada etkili olmuştur. Aynı zamanda sağlık alanında nitelikli ve yeterli personelin bulunması, hastanelerin makine, teçhizat ve ekipman sıkıntısının olmaması salgınla mücadele eden diğer ülkelere nazaran Türkiye’yi mücadelede avantajlı bir duruma getirmiştir. Kamu maliye literatüründe kalkınma carilerinden biri olarak belirtilen sağlık harcamalarının etkin yönetilmesi salgın nedeniyle ortaya çıkması muhtemel olan maliyetin minimize edilmesine büyük katkı sunmuştur. Salgının küresel bir hal alması ile birlikte ülkeler tedbir amaçlı belirli kısıtlamalara gitmişlerdir. Tedbir amaçlı olarak yürürlüğe konulan kısıtlamalar ülkelerin ekonomilerini ülkeden ülkeye seviyesi değişmekle birlikte belli bir düzeyde olumsuz etkilenmelerine neden olmuştur. İşletmelerin belirli süreliğine kapatılması veya iş hacimlerinin daralmış olması, üretim kapasitelerinin azalmasına etki etmiş bu da işletmelerde çalışan emek faktörüne işletmeler tarafından duyulan ihtiyacın azalmasına neden olmuştur. Çalışanların işten ücretli veya ücretsiz izinli olarak ayrılmalarına veya tamamen çıkartılmalarına sebebiyet vermiştir. Piyasanın durumu böyleyken her kriz ortamında olduğu gibi devletlerin ekonomilere müdahale etmesi ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Her devlet kendi ülke ve ekonomi özelliklerine ve ihtiyaçlarına uygun olarak belirlenen ekonomi plan ve programlarını uygulamaya alarak piyasadaki üretim faktörlerinin mağduriyetlerinin giderilmesine yardımcı olmuştur.