Bankacılıkta vade riski ile karlılık ilişkisi analizi: Türk bankacılık sektöründe bir uygulama

Abstract

Bankaların karşı karşıya olduğu risklerden biri olan likidite riski, bankaların aktifinde yer alan varlıklar ile pasifte yer alan yabancı kaynakların vadelerinin farklı olmasından kaynaklanmaktadır. Bankaların yükümlülükleri olan mevduatlar ile varlıkları olan krediler arasında vade uyuşmazlığı vardır. Çalışmanın amacı; krediler ile mevduatların vade uyuşmazlığından kaynaklanan likidite riskinin bankaların karlılıklarını nasıl etkilediğini araştırmaktır. Araştırma özellikle, vade uyuşmazlığının en iyi göstergesi olan "3 aya kadar net likidite açığı" değişkeninin banka karlılığı üzerindeki etkisine odaklanmaktadır. Türkiye’de faaliyet gösteren 19 ticari bankanın 2003-2023 yılları verilerinin kullanıldığı çalışma, iki aşamada gerçekleştirilmiştir. Birinci aşamada, üçer aylık bankacılık sektör verileri kullanılarak basit doğrusal regresyon analizi yapılmış ve kısa süreli likidite açığının net faiz gelirleri üzerindeki etkisi araştırılmıştır. İkinci aşamada ise; sermaye yeterliliği, bilanço yapısı, aktif kalitesi ve likidite değişkenlerinin karlılık üzerindeki etkileri panel veri analizi ile incelenmiştir. Araştırmanın en önemli bulgusu, kısa süreli likidite açığı ile karlılık arasında güçlü bir pozitif ilişki olmasıdır. Bankaların likidite riski arttıkça yani daha yüksek likidite açığı oluştukça karlılıklarının da arttığı görülmüştür. Ayrıca bankaların güçlü sermaye tabanına sahip olmalarının da karlılığı artırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmanın diğer bir sonucu ise donuk alacakların artmasının karlılığı olumsuz etkilediği yönündeki bulgudur.

Liquidity risk, one of the risks that banks face, consists of the difference in the maturities of the assets in the banks and the foreign resources in the liabilities. There is a maturity mismatch between the deposits, which are the liabilities of the banks, and the loans, which are their assets. The purpose of this study is to investigate how liquidity risk arising from loan-deposit maturity mismatches affects banks' profitability. The study specifically focuses on the impact of the "net liquidity shortage up to 3 months," the best indicator of maturity mismatch, on bank profitability. The study, which uses data from 2003-2023 of 19 commercial banks operating in Turkey, was conducted in two stages. In the first stage, simple linear regression analysis was conducted using quarterly banking sector data and the effect of liquidity deficit on net interest income was investigated. In the second stage, the effects of capital adequacy, balance sheet structure, asset quality and liquidity variables on profitability were examined using panel data analysis. The most important finding of the study is that there is a strong positive relationship between liquidity deficit and profitability. It was observed that as the liquidity risk of banks increases, so, as they have higher liquidity deficits, their profitability also increases. It was also concluded that banks having a strong capital base increases profitability. Another result of the study is that the increase in non-performing receivables negatively affects profitability.