Anadolu beylikleri izinde kültür rotası önerisi

Abstract

Birinci Dönem Anadolu Beylikleri’nden günümüze ulaşan kültürel miras unsurları, tarihî ve estetik değerlerinin yanı sıra kültür turizmi açısından da önemli bir potansiyel barındırmaktadır. Birinci Dönem Anadolu Beylikleri’nin Anadolu’da bıraktığı kültürel miras unsurları Anadolu Selçuklu ve sonrasındaki ikinci dönem Anadolu Beylikleri ile Osmanlı mimari ve sanatına kadar ulaşan birikimin temelini oluşturması açısında önemlidir. Bir başka ifadeyle Birinci Dönem Anadolu Beylikleri’nin Anadolu’da bıraktığı kültürel miras unsurları, Anadolu Selçuklularından başlayarak Osmanlı dönemine kadar uzanan süreçte mimari, süsleme sanatı ve şehircilik anlayışı üzerinde önemli etkiler yaratmış; sonraki dönemlerin estetik anlayışına yön vermiştir. Ancak bu miras öğeleri, yeterince tanıtılamamaları nedeniyle turistik birer ürün olarak yeteri kadar değerlendirilememektedir. Diğer yandan, alternatif turizm türlerinden biri olarak son yıllarda giderek önem kazanan kültür rotaları, kültürel değerlerin tanıtımı ve destinasyonların çeşitlendirilmesi açısından etkili bir araç haline gelmiştir. Bu çalışmada, Birinci Dönem Anadolu Beylikleri’ne ait kültürel miras unsurları tanıtılmakta ve bu mirası temel alan bir kültür rotası önerisinde bulunulmaktadır. Artuklu Beyliği, Danişmendliler Beyliği, Mengüçlü Beyliği, Çubukoğulları Beyliği, Dilmaçoğulları Beyliği, İnaloğulları Beyliği, Saltuklu Beyliği ve Ahlatşahlar Beyliği olmak üzere sekiz beylik temel alınarak hazırlanan kültür rotası, Tokat’ın Niksar ilçesinden başlayıp Mardin şehir merkezinde sona ermektedir. Rota boyunca yer alan duraklar, tarihî ve kültürel değerleri temel alınarak seçilmiş; durakların ziyaret süreleri ile ulaşım olanakları değerlendirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, Anadolu Beylikleri dönemine ait kültürel mirasın tanıtımına ve korunarak turistik birer arz kaynağına dönüşmesine katkı sağlayacak nitelikte bir kültür rotası önerisi geliştirmektir. Söz konusu rota ile hem yöre halkı ve yerel yönetimler için farkındalık oluşturulması hem de turist rehberlerinin anlatılarına temel teşkil edecek akademik bir altyapı sunulması hedeflenmektedir.

The cultural heritage elements that have survived from the First Period Anatolian Principalities to the present day hold significant potential for cultural tourism, in addition to their historical and aesthetic value. The cultural heritage elements left in Anatolia by the First Period Anatolian Principalities are significant in that they form the foundation of the accumulation of knowledge that has reached into the architecture and art of the Anatolian Seljuks, the Second Period Anatolian Principalities, and the Ottoman Empire. In other words, the cultural heritage elements left in Anatolia by the First Period Anatolian Principalities had significant influences on architecture, decorative arts, and urban planning, beginning with the Anatolian Seljuks and extending to the Ottoman period, shaping the aesthetics of subsequent periods. However, due to inadequate promotion, these heritage elements are not adequately utilized as tourist products. Furthermore, cultural routes, which have gained increasing importance in recent years as an alternative tourism type, have become an effective tool for promoting cultural values and diversifying destinations. This study introduces elements of the cultural heritage of the First Period Anatolian Principalities and proposes a cultural route based on this heritage. The cultural route, based on eight principalities: the Artuqid Principality, the Danismendli Principality, the Mengüçlü Principality, the Çubukoğulları Principality, the Dilmaçoğulları Principality, the İnaloğulları Principality, the Saltuklu Principality, and the Ahlatşahlar Principality, begins in the Niksar district of Tokat and ends in Mardin city center. Stops along the route were selected based on their historical and cultural significance, and visit times and transportation options were evaluated. The primary objective of this study is to develop a proposed cultural route that will contribute to the promotion and preservation of the cultural heritage of the Anatolian Principalities period, transforming it into a tourist attraction. This route aims to raise awareness among local residents and local governments, while also providing an academic foundation for the narratives of tour guides.