Halk sağlığı açısından risk arz eden invazif aedes sivrisinekleriyle mücadelede kültürel yaklaşımın önemi

Abstract

Temelde, çoğu Afrotropikal bölge kökenli olan, ancak son yıllarda Batı Palearktik bölgenin subtropikal iklim kuşağındaki Türkiye, Güney ve Güney-Doğu Avrupa ülkelerinde de yaygın olarak görülmeye başlamış olan Aedes albopictus (Diptera: Culicidae) (Asya Kaplan Sivrisineği) ve Ae. aegypti (Diptera: Culicidae) (Sarı Humma Sivrisineği) gibi invazif sivrisinek türleri bilinen en etkin vektörlerdendir. Söz konusu türler; vektörlük yetilerinin yanı sıra, yerleşim alanlarında etkili şekilde üreyebilmelerinden, insanlara olan özel ilgilerinden ve gündüz vakti sergiledikleri ısrarcı beslenme alışkanlıklarından dolayı da hem medikal, hem sosyolojik, hem de ekonomik açıdan oldukça ciddi bir problem konumundadırlar. Ülkemize ilk olarak 2011 yılında giriş yaptığı bilinen Ae. albopictus son yıllarda etkili bir yayılım sergilemiş olup, günümüzde Trakya’dan Doğu Karadenize kadar, İstanbul da dahil bütün Karadeniz kıyı şeridinde yaygın olarak görülebilmektedir. Diğer bir önemli tür olan Ae. aegypti de yine benzer ama şimdilik daha sınırlı bir yayılım sergilemektedir. İnvazif Aedes türlerinin özellikle insan yapımı konteynerleri üreme alanı olarak kullanıyor olmaları, az miktarda ve geçici süre su bulunduran kapların bile etkili üreme alanı olabilmesi ve gündüzleri sergiledikleri beslenme karakteristikleri hem ergin hem de larva mücadelelerini zorlaştırmaktadır. Ayrıca, bildik sivrisinek türlerine karşı yürütülen mücadele tekniklerinden elde edilen başarı oldukça kısıtlı kalmaktadır. Günümüzde bu türlerle mücadele noktasında sağlanmış ortak konsensus, kültürel mücadelenin esas olduğu ve yapılacak herhangi bir mücadele yaklaşımına mutlaka yerel halkın da değişik şekillerde dahil edilmesinin gerektiği yönündedir. Özellikle son yıllarda, bu noktada yapılacak iyi planlanmış kimi yaklaşımlardan değişen derecelerde başarıların elde edilebilecegi rapor edilmiştir.

The invasive mosquito species, such as Aedes albopictus (Diptera: Culicidae) (Asian Tiger Mosquito) and Ae. Aegypti (Diptera: Culicidae) (Yellow Fever Mosquito), are among the most effective disease vectors known. Although they originate mainly in the Afrotropical region, in recent decades, they have begun to be widely reported from the areas in the subtropical zone of Western Palearctic such as Turkey, South- and Southeastern Europe. In addition to their vector potency, these species create serious problems both medical, sociological and economical due to their high peridomestic breeding ability, diurnal, and insistent particular feeding interest in human beings. Ae. albopictus, which is known to invade Turkey for the first time in 2011, has exhibited an effective spread, and today it can be frequently encountered in the whole Black Sea coastline from Thrace to the East Black Sea, including Istanbul. Ae. aegypti, the other important species, has similar but mostly more restricted spreading areas for now. The species benefit from artificial containers as a breeding site, even if they contain a small amount of temporary water, and they have diurnal feeding characteristics. These unique features create some difficulties at the point of both larva and adult control. Furthermore, the success achieved by using control techniques against most of the other well-known mosquito species is generally inadequate. The current consensus provided at the point of control approaches is to include the residents in the combat. In recent years, some degrees of success have been reported from well-planned methods using this strategy.