Erkeğe, karısını neden dövdüğü sorulmaz rivayetinin hadis usûlü ve fıkıh doktrini açısından değerlendirilmesi

Abstract

Bu araştırma notunda, İslâm fıkıh literatüründe ve günümüz akademik tartışmalarında zaman zaman aile içi şiddeti meşrulaştıran veya erkeği yargısal ve fıkhî denetimden muaf tutan bir delil gibi yorumlanan “Erkeğe, karısını neden dövdüğü sorulmaz” rivayeti; hadis usulü, cerh-ta‘dîl verileri ve İslâm hukuku doktrini çerçevesinde eleştirel bir yaklaşımla incelenmektedir. Çalışmada, Hz. Ömer tarafından Hz. Peygamber’e merfû olarak nakledilen rivayetin kaynakları ve isnad tarikleri karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. İsnad zincirindeki Dâvûd b. Abdillâh el-Evdî ricâl otoritelerince sika kabul edilmekle birlikte, onun kendisinden rivayette bulunduğu Abdurrahman el-Müslî’nin yeterince tanınmayan ve kendisinden yalnızca Dâvûd el-Evdî’nin nakilde bulunduğu bir râvi olduğu belirlenmiştir. Bu sebeple Abdurrahman el-Müslî’nin mechûlü’l-ayn sayılması ve isnadın zayıf kabul edilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bununla beraber rivayet hakkında farklı sıhhat hükümlerinin bulunduğuna işaret edilmiş ve zayıflık görüşünün tercih edilme gerekçeleri ortaya konulmuştur. İsnadındaki cehâlet ve teferrüd sebebiyle söz konusu rivayetin tek başına müstakil bir fıkhî hüküm tesis etmeye ve erkeğe mutlak bir sorumsuzluk alanı tanımaya elverişli olmadığı savunulmuştur. Çalışmada ayrıca Nisâ sûresinin 34. âyetinde zikredilen darp tedbirinin mutlak bir hak veya sorgulanamaz bir şiddet ruhsatı niteliği taşımadığı üzerinde durulmuştur. Âyetteki düzenlemenin, evlilik birliğini ciddi biçimde sarsan nüşûz hâlleriyle sınırlı olduğu; nasihat ve yatakları ayırma aşamalarının ardından başvurulabilecek, ağır, yaralayıcı ve iz bırakıcı olmaması gereken istisnaî bir tedbir niteliği taşıdığı belirtilmiştir. Bu sınırlı düzenlemeden hareketle darp içeren zayıf rivayetlere genel ve sınırsız bir normatif anlam yüklenmesinin usul bakımından isabetli olmadığı sonucuna varılmıştır. Aile içi şiddetin aile mahremiyeti gerekçesiyle yargısal denetimin dışında bırakılamayacağı; nefsin ve bedensel bütünlüğün korunması ile zararın giderilmesi ilkeleri doğrultusunda gerekli hukukî mekanizmaların işletilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Son olarak Nisâ sûresinin 35. âyetinde öngörülen tahkîm müessesesi, sahâbe uygulamaları ve mezheplerin farklı yaklaşımları çerçevesinde incelenmiş; bazı fakihlerce hakemlere tanınan tefrîk yetkisinin aile içi uyuşmazlıkların çözümünde kurumsal bir imkân sunduğu ifade edilmiştir.This research note critically examines the narration, “A man should not be asked why he beat his wife,” which has occasionally been interpreted in Islamic jurisprudential literature and contemporary academic discussions as evidence legitimizing domestic violence or exempting husbands from judicial and legal scrutiny. Drawing on the principles of hadith criticism, biographical evaluation (al-jarḥ wa-l-taʿdīl), and Islamic legal doctrine, the study comparatively analyses the sources and chains of transmission of the report attributed to the Prophet through ʿUmar b. al-Khaṭṭāb. Although Dāwūd b. ʿAbd Allāh al-Awdī, one of the transmitters in the chain, was deemed trustworthy by biographical authorities, ʿAbd al-Raḥmān al-Muslī-from whom Dāwūd transmitted the report-remains inadequately identified and is known to have had only Dāwūd al-Awdī transmit from him. The study therefore concludes that ʿAbd al-Raḥmān al-Muslī should be classified as an unknown narrator (majhūl al-ʿayn) and that the chain of transmission should consequently be considered weak. Nevertheless, the study acknowledges the differing scholarly assessments of the narration’s authenticity and explains the grounds for preferring the judgment of weakness. Due to the obscurity and isolation of this transmitter, the narration cannot, on its own, establish an independent legal ruling or confer absolute immunity upon husbands. The study further argues that the disciplinary measure mentioned in Qur’an 4:34 neither constitutes an absolute right nor provides an unquestionable licence for violence. Rather, the Qur’anic provision is confined to serious cases of nushūz that substantially undermine the marital relationship and constitutes an exceptional measure that may be considered only after admonition and separation in bed, provided that it is neither severe nor injurious and leaves no physical marks. Accordingly, it is methodologically unsound to derive a general and unrestricted normative rule from this limited provision or from weak reports involving physical discipline. Domestic violence cannot be placed beyond judicial scrutiny under the pretext of family privacy; the appropriate legal mechanisms must instead be employed in accordance with the protection of life and bodily integrity and the principle of removing harm. Finally, the arbitration (taḥkīm) mechanism prescribed in Qur’an 4:35 is examined in light of the practice of the Companions and the differing approaches of the Islamic legal schools. The authority to decree separation (tafrīq), granted to arbiters by certain jurists, is presented as an institutional means of resolving serious marital disputes.