İlkokul, ortaokul ve lise öğrencilerinin okul müdürü kavramına yönelik metaforik algıları

Abstract

Eğitim örgütlerinin en kilit aktörlerinden biri olan okul müdürleri, yalnızca yönetimsel süreçlerde değil, okul ikliminin ve öğrenci yaşantılarının şekillenmesinde de doğrudan rol oynamaktadır. Bu doğrultuda, öğrencilerin okul yöneticilerine yönelik algılarının anlaşılması, daha sağlıklı bir okul ortamının inşa edilmesi açısından oldukça önemlidir. Bu araştırmanın amacı, ilkokul, ortaokul ve lise öğrencilerinin okul müdürü kavramına yönelik zihinsel imgelerini metaforlar aracılığıyla ortaya çıkarmak ve bu algıların öğrenim kademelerine göre nasıl farklılaştığını incelemektir. Nitel araştırma yaklaşımlarından temel nitel desenin benimsendiği bu çalışmanın çalışma grubunu, amaçsal örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ile belirlenen ve Balıkesir il merkezinde öğrenim gören 481 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırma verileri, “Okul müdürü ... benzer; çünkü ...” şeklindeki yarı yapılandırılmış formlarla toplanmış ve nitel araştırma desenlerinden Braun ve Clarke'ın altı aşamalı Tematik Analiz (Thematic Analysis) modeli kullanılarak çözümlenmiştir. Elde edilen bulgular, öğrencilerin okul müdürü algısının eğitim kademesine bağlı olarak somuttan soyuta doğru belirgin bir gelişimsel dönüşüm geçirdiğini göstermektedir. İlkokul öğrencileri müdürü genellikle öğretmen ve başkan metaforlarıyla, yani daha somut, yakın ve güven veren bir figür olarak tanımlamaktadır. Ortaokul düzeyine geçildiğinde algı farklılaşarak baba ve başkan benzetmeleri öne çıkmış; müdür hem koruyucu hem de otoriter bir eksende konumlandırılmıştır. Lise kademesinde ise müdür algısının bürokratik bir mesafe kazanarak aslan metaforu gibi güç ve denetim odaklı bir figüre evrilmesine rağmen, aynı öğrencilerin müdürü 'baba' metaforuyla tanımlayarak ondan bekledikleri şefkat ve duygusal destek ihtiyacını da güçlü bir şekilde sürdürdükleri görülmüştür. Bu durum, lise öğrencilerinin müdürü sadece bir kural koyucu değil, aynı zamanda güven veren bir otorite olarak konumlandırdıklarını göstermektedir. Ayrıca üretilen metaforların büyük ölçüde liderlik ve disiplin gibi bireysel özelliklere odaklandığı; iletişim, duygusal destek ve etik gibi sosyal boyutların ise öğrenci algısında görece zayıf kaldığı saptanmıştır. Özellikle eğitim kademesi yükseldikçe müdür daha otoriter bir figür olarak algılansa da, öğrencilerin müdürden bekledikleri duygusal destek ihtiyacının oransal olarak güçlü bir şekilde korunduğu dikkat çekmektedir. Araştırma sonuçları, okul yöneticilerinin farklı yaş gruplarındaki öğrencilerin gelişimsel ihtiyaçlarına uygun iletişim stratejileri geliştirmesi gerektiğini işaret etmektedir. Özellikle üst kademelerde artan iletişim mesafesini daraltmak ve öğrencilerin hissettiği duygusal destek eksikliğini gidermek adına, okul iklimini güçlendirecek ilişkisel adımların atılması önerilmektedir.School principals, as one of the key actors in educational organizations, play a direct role not only in administrative processes but also in shaping the school climate and student experiences. Accordingly, understanding students' perceptions of school administrators is highly important for building a healthier school environment. The aim of this research is to reveal the mental images of primary, middle, and high school students regarding the concept of the school principal through metaphors and to examine how these perceptions differ according to educational levels. The study group of this research, which adopted the basic qualitative design among qualitative research approaches, consists of 481 students studying in the city center of Balıkesir, determined by criterion sampling, a purposive sampling method. The research data were collected using semi-structured forms phrased as "The school principal is like... because..." and analyzed using Braun and Clarke's six-phase Thematic Analysis model. The findings indicate that students' perception of the school principal undergoes a distinct developmental transformation from concrete to abstract depending on the educational level. Primary school students generally define the principal through metaphors such as teacher and president; that is, as a more concrete, close, and reassuring figure. Transitioning to the middle school level, the perception differentiates, and the metaphors of father and president become prominent; the principal is positioned on an axis that is both protective and authoritarian. At the high school level, although the perception of the principal gains a bureaucratic distance and evolves into a power and control-oriented figure such as the lion metaphor, it was observed that the same students strongly maintain their need for affection and emotional support by defining the principal with the 'father' metaphor. This situation shows that high school students position the principal not only as a rule-maker but also as a reassuring authority. Furthermore, it was determined that the generated metaphors largely focused on individual characteristics such as leadership and discipline, while social dimensions such as communication, emotional support, and ethics remained relatively weak in student perception. Notably, although the principal is increasingly perceived as a more authoritarian figure as the educational level rises, the proportional expectation for emotional support remains strong among students. The research results indicate that school administrators need to develop communication strategies appropriate for the developmental needs of students in different age groups. In order to narrow the increasing communication gap, especially at upper levels, and to address the lack of emotional support felt by students, taking relational steps that will strengthen the school climate is recommended.