Kırsal mekânın yeniden üretiminde rüzgâr enerjisi santrallerinin rolü: Çanakkale örneği

Abstract

İklim değişikliğini azaltma politikalarının bir parçası olan yenilenebilir enerjiye geçişin kırsal mekânda yoğunlaşması, mekânsal dönüşüme yol açmaktadır. Bu araştırmada, yenilenebilir enerji türlerinden biri olan rüzgâr enerjisi gelişiminin kırsal mekânı nasıl dönüştürdüğü ve dönüşüm mekanizmalarının neler olduğu Çanakkale örneğinde analiz edilmektedir. Araştırmada durum çalışması deseni kullanılarak rüzgâr enerjisi santrali (RES) şirketleri, yerel paydaşlar ve bölge halkı olmak üzere üç farklı katmandan veri toplanmıştır. Amaçlı örneklem aracılığıyla 56 kişiyle görüşülmüştür. Araştırmanın verileri, RES’lerin kurumsal yapılanmasını oluşturan merkeziyetçi karar mekanizmalarının ve neoliberal politikaların kırsal mekânı farklılaştırarak rüzgâr enerjisinin mekânına dönüştürmeye başladığını göstermektedir. Kırsal mekânın enerji şirketlerine kiralanmasıyla rüzgâr enerjisi yeni sermaye birikim aracına, kırsal mekân ise sermaye birikiminin yeniden dağıtım öznesine dönüşmektedir. Bu süreçte merkeziyetçi karar mekanizmalarının neoliberal politikalarla uyumlu olacak şekilde düzenleyici çerçeveyi oluşturduğu böylece lisans, ihale, teşvik gibi farklı unsurları yasal ve kurumsal düzeyde şekillendirdiği; özelleştirme ve kamulaştırma mekanizmalarını kullandığı gözlemlenmiştir. Düzenleyici çerçeve ve kurumsal mekanizmalar aracılığıyla rüzgâr enerjisi peyzajının kırsal mekânda eşitsiz geliştiği; mülksüzleş(tir)me formuyla yeşil kurban bölgelerinin oluşma riskini taşıdığı anlaşılmıştır.

The intensification of the transition to renewable energy, a key part of climate change mitigation policies, has triggered spatial transformation in rural areas. This study examines how wind energy development transforms rural space and identifies its mechanisms in Çanakkale. Using a case study design, data were collected from various groups: wind power plant (WPP) companies, local stakeholders, and residents. Through purposive sampling, 56 individuals were interviewed. Findings indicate that centralized decision-making and neoliberal policies shape the institutional structure of WPPs, differentiating rural space and transforming it into wind energy space. Leasing rural land to energy companies converts wind energy into a capital accumulation tool and rural areas into subjects of redistribution. Centralized decision-making mechanisms establish a regulatory framework aligned with neoliberal policies, shaping elements such as licenses, tenders, and incentives, and employing privatization and expropriation. Consequently, the wind energy landscape develops unevenly across rural space, carrying the risk of creating green sacrifice zones marked by dispossession.