II. Abdülhamid Dönemi’nde darülmuallimin haricinde muallim istihdamı ve muallimliğe giriş imtihanında adaylara yöneltilen Tarih-İ Osmanî ile Kısas-I Enbiya soruları

Abstract

Osmanlı Devleti’nde modern eğitim kurumlarının açılmasıyla birlikte öğretmen yetiştirme ihtiyacı ortaya çıkmış ve 16 Mart 1848’de Darülmuallimin teşkil edilmiştir. Ancak bu kurum -ve ileride açılacak diğer öğretmen yetiştiren kurumlar- ülke genelindeki mekteplerin sayıca muallim ihtiyacını karşılama noktasında yetersiz kaldığından hariçten muallim ataması yapılmış ve bu durum Darülmuallimin nizamname ve talimatnamelerine yansımıştır. Bu çalışmada temel olarak II. Abdülhamid’in saltanatında Darülmuallimin mezunları haricinde muallim istihdamı, rüşdiye mekteplerinde istihdam olunmak üzere imtihana tabi tutulan on üç muallim adayının Tarih-i Osmanî ve kısas-ı enbiya soruları ile verdikleri cevaplar üzerinde durulmuştur. Ayrıca adayların verdikleri cevaplar karşılığında kaç puan aldıklarının yanı sıra tayin edilip edilmedikleri hususuna değinilmiştir. Nitekim muallimlerin imtihan evrakı içerisinde yer alan tercüme-i hâl varakaları sayesinde hem kişiler hakkında bilgi sahibi olunmuş hem de modernleşme döneminde muallim istihdamının hangi kaynaklardan yapıldığı meydana çıkarılmıştır. Araştırma kaleme alınmadan evvel tarihsel yönteme uygun bir şema takip edilmiştir. Literatür taranmış, eksik kalan noktalar belirlenmiş ve belirli bir sınır çizilmiştir. Çalışmada veri toplama tekniği olarak dokuman incelemesi seçilmiş ve arşiv belgelerinin yanı sıra ikinci elden kaynaklar kullanılmıştır. Çalışma eğitim tarihi alanına katkı sağlamayı hedeflemektedir.With the opening of modern educational institutions in the Ottoman Empire, the need to train teachers emerged and Darülmuallimin was established on March 16, 1848. However, since this institution -and other teacher-training institutions to be opened in the future- was insufficient to meet the need for teachers in schools across the country, teachers were appointed from outside the institution and this situation was reflected in the Darülmuallimin regulations and instructions. This study mainly focuses on the employment of teachers other than Darülmuallimin graduates during the reign of Abdülhamid II, and the answers given by thirteen teacher candidates who were subjected to examinations to be employed in rüşdiye schools to the questions of Tarih-i Osmanî and kısas-ı enbiya. In addition to how many points the candidates received for their answers, it is also mentioned whether they were appointed or not. As a matter of fact, thanks to the translated state sheets included in the exam documents of the teachers, both information about the individuals was obtained and the sources from which the employment of teachers was made during the modernization period were revealed. Before writing the research, a scheme in accordance with the historical method was followed. The literature was reviewed, the missing points were identified, and a certain boundary was drawn. In addition to archival documents, second-hand sources were used and document analysis was chosen as the data collection technique. The study aims to contribute to the field of history of education.