Litvanya Tatarlarına ait elyazmalarında bulunan Türkçe metinlerin dil özellikleri: Miraçnâme esasında

Abstract

XIV. yüzyılın sonlarından itibaren Litvanya Büyük Prensliği topraklarına yerleşmeye başlayan Tatarlar, kimliklerini ve dinlerini günümüze kadar koruyabilmişlerdir. Litvanya Tatarları, beraberlerinde getirdikleri dillerini ise çeşitli sebeplerle günümüze kadar koruyamamışlardır. Litvanya Tatarlarının konuşma dili XVI. - XVII. yüzyıllarda unutulmuş ve onun yerini o coğrafyada kullanılmakta olan Slav dilleri almıştır. Kendi ana dillerini unutan, fakat Müslüman kimliklerini unutmayan Litvanya Tatarları dinî ihtiyaçlarını karşılayabilmek için İslâm dini ile ilgili metinlerin çevirilerine ihtiyaç duymuşlardır. Bu sebeple, genellikle İslam dini ile ilgili metinlerden oluşan Arap harfleriyle yazılmış Tatar el yazmaları geleneği ortaya çıkmıştır. Litvanya Tatarlarına ait el yazmaları Kitab, Tefsir, Hamail ve Tecvit türlerinden oluşmaktadır. Özellikle Kitab ve Hamail türlerindeki el yazmaları Türk dilini de ilgilendirmeleri açısından çok önemlidir. Çünkü bu el yazmalarının içinde Arap diliyle yazılmış çeşitli dinî metinlerin yanında Türk diliyle yazılmış dualar, niyetler ve dinî hikâyeler de yer almaktadır. Litvanya Tatarlarına ait el yazmalarından Kitab türünün içinde yer alan Türk diliyle yazılmış dinî metinlerden biri de Miraçnâmedir. Türk edebiyatında, XIV. yüzyıldan itibaren ortaya çıkan ve günümüze kadar ulaşan çok sayıda örneği bulunan miraçnâme metinlerinin, Litvanya Tatarlarına ait el yazmalarında da görülmesi ilgi çekici bir konudur. Kitab türünün içinde yer alan Türkçe miraçnâme metinlerinin Slav dillerine yapılmış satır altı tercümeleri de bulunmaktadır. Bu makalede, Litvanya Tatarlarına ait el yazmalarından Kitab türünün içinde bulunan Türkçe miraçnâme metni dil özellikleri bakımından incelenecek ve Anadolu coğrafyasında yazılmış Eski Türkiye Türkçesi dönemine ait miraçnâme metinleri ile karşılaştırılacaktır.