“Tefsir-Te’vîl” ayrımı ve işârî tefsirin öznel mahiyeti bağlamında “Yorum-algı” sorunu

Abstract

Tefsir genel itibariyle âyetleri izah etme faaliyetini ifade eder. Bu sahada ekseriyetle sûfîlerin yapmış olduğu işârî açıklamalar, özellikle tasavvuf karşıtı araştırmacılar tarafından yoğun ve katı tenkitlere hedef olmaktadır. Söz konusu tenkitlerin iki önemli noktada temerküz ettiği görülür. İlki, bir ayetin birden fazla anlamının olmayacağı şeklindeki itirazdır. Zira sûfîlerin ortaya koydukları işaretler, âyetlerin literal boyutuyla sınırlı ve bazen bu boyutla doğrudan ilişkili değildir. İkincisi ise bu yöntemin âyetlerin zâhirini inkâr anlamı taşıdığı şeklindedir. Nitekim itham edenlere göre sapkın Bâtınîler de aynı yöntemle hareket etmektedir. Bu makalede işârî tefsirin genel tefsir disiplini içerisindeki yeri tespit edilmeye çalışılmış ardından her iki itiraz tahlil edilmiştir. Klasik işârî tefsirlerden verilen örnekler ışığında âyetlerin sarîh anlamına yönelik bir inkâr emaresinin olmadığı teyit edilmiştir. Öte yandan sûfîlerin, yapmış oldukları işârî yorumlarda, bunların herkes tarafından anlaşılması gereken sarih ikinci anlamlar olduğu şeklinde bir iddialarının bulunmadığı görülmektedir. Zira her insanın manevî deneyimi öznel bir yapı arz eder ve yapılan izâhlar âyetin sarîh lafzıyla değil daha ziyâde o lafzın bireyde yaptığı mânevî tesirle ilgilidir.

Tafsir expresses the activity of explaining the verses of the Qur’an in general terms. In the field of tafsir the explanations that are usually made by the sufis (ishari tafsir) has been targeted for intense objections especially by anti-sufi authors. It is seen that the objections are gathered in two important points. The first is the objection that there is no more than one meaning of a verse. Indeed the sufi interpretations (ishari tafsir) are not limited to the literary dimension of the verses and are sometimes not directly related to this dimension. The second objection is that the literal meaning of the verses is denied in ishari tafsir. It is obvious that this objection has the size of the accusation. Because the Sufis do not deny the literal dimension and provisions of the verses like the heretical Bâtînîs. In this article, it was tried to determine the place of ishari tafsir in the general tafsir discipline then both objections have been analyzed. In the light of the examples given from the classical ishari tafsirs, it is confirmed that there is no indication of denial regarding the meanings of the verses. On the other hand, in their ishari interpretations, they don’t claim that these are obvious another meanings of the verses are should be affirmed by everyone. The truth is that each person’s spiritual experience is subjective and ishari interpretations are usually not related to evident literal wording of verses, but rather to the spiritual influence that the verse makes on the individual.