Bir mikotoksin türü olan hormonal etkili zearalenonun incelenmesi: Sistematik derleme

Abstract

Mikotoksinler gıdalarda yaygın olarak bulunan, canlı sağlığı üzerine olumsuz etkilerin yanı sıra büyük ekonomik kayıplara sebep olan ikincil metabolitlerdir. Sıklıkla karşılaşılması özellikle halk ve hayvan sağlığı endişesi doğurmaktadır. Bu nedenle birçok ülkede bulunmaları gereken üst limit değerleri belirlenmiştir. Moleküler yapıları ve toksisiteleri farklı olan birçok mikotoksin vardır. Bu mikotoksinlerden bir tanesi olan zearalenon; Fusarium ailesine bağlı farklı mantar türlerinden sentezlenmektedir. Başlıca mısır, buğday, arpa, yulaf, sorgum, çavdar, pirinç gibi ürünlerde kontaminasyon oluşturmaktadır. En önemli özelliği ise hormonal etkili bir mikotoksin olmasıdır. Özellikle17-β estradiol ile yarışarak östrojen reseptörüne bağlanır ve bunun sonucunda hiperöstrojenik semptomlar oluşturur. Bu nedenle östrojen etkili mikotoksin olarak da isimlendirilmektedir. Hayvan türleri arasında zearalenona karşı duyarlılık farklılık göstermektedir. Lipofilik özelliği ile maruziyet sonrası hızlı emilim göstermesi toksisite tablosunun da hızlı şekillenmesine yol açmaktadır. Ayrıca kendisi haricînde 5 farklı metaboliti mevcuttur. Metabolitlerinin de toksik özellik göstermesi oldukça farklı toksisite tablolarının şekillenmesine neden olmaktadır. Özellikle son yıllarda sucul ekosistemin küfler ve toksinlerle kontamine olması bulaşma konusunda büyük riske sebep olmuştur. İnsan ve hayvan tüketimine sunulan ürünlerde mikotoksin varlığının araştırılması, limit değerlere yakınlık gibi birçok farklı konu günümüzde hâlâ araştırılmaktadır. Mikotoksinler arasında en düşük araştırma payı diğerlerinin aksine zearalenona aittir. Hormon etkili olmasının yanı sıra bu amaçla farklı alanlarda (yasaklı olmasına rağmen) kullanımının olması, zearalenon hakkında daha büyük çaplı araştırmalar yapılması ihtiyacını artırmıştır. Mikotoksinlere ve özellikle de zearalenona gerekli önemin verilmesine destek olmak amacıyla bu derleme hazırlanmıştır.Mycotoxins are secondary metabolites that are widely found in foods and cause great economic losses as well as negative effects on living health. Their frequent occurrence raises public and animal health concerns. For this reason, upper limit values have been set in many countries. There are many mycotoxins with different molecular structures and toxicities. Zearalenone, one of these mycotoxins, is synthesized by different fungal species of the Fusarium family. It mainly contaminates crops such as corn, wheat, barley, oats, sorghum, rye and rice. Its most important feature is that it is a hormonal mycotoxin. In particular, it competes with 17-β estradiol and binds to the estrogen receptor, resulting in hyperestrogenic symptoms. For this reason, it is also called estrogen-acting mycotoxin. Sensitivity to zearalenone varies among animal species. Its lipophilic characteristic and rapid absorption after exposure lead to rapid formation of toxicity picture. It also has 5 different metabolites besides itself. The fact that its metabolites also show toxic properties leads to the formation of quite different toxicity tables. Especially in recent years, contamination of the aquatic ecosystem with molds and toxins has caused a great risk of contamination. Many different issues such as the presence of mycotoxins in products offered for human and animal consumption and proximity to limit values are still being investigated today. Unlike others, zearalenone has the lowest research share among mycotoxins. The fact that zearalenone is used in different fields (although banned) for this purpose, as well as being hormone effective, has increased the need for larger-scale research on zearalenone. This review has been prepared to support the necessary attention to mycotoxins and zearalenone in particular.