Ölüm ve ayin ilişkisi bağlamında Kazdağı Tahtacı Türkmenlerinin ağıt geleneği üzerine bir değerlendirme

Abstract

Ağıt, Türklerin kadim devirlerinden beri ölüm etrafında oluşmuş inanış ve uygulamalarla şekillenmiş geleneksel bir tavır ve aynı zamanda değerdir. Türklerin öte dünyayla ilgili tasavvurlarını yansıtan bu gelenekte İslamiyet sonrasında önemli değişim ve dönüşümler olmuştur. Özellikle İslamiyet'in ölüm karşısında ağlamayı veya sızlanmayı tavsiye etmemesi, ağıt geleneğinde önemli değişmelere neden olmuştur. Geçmişte olduğu gibi günümüzde de bu geleneği Alevî-Bektaşî olarak nitelendirilen Tahtacı, Çepni, Abdal gibi Türkmen grupları yaşatmaya devam etmektedirler. Şiirin ve müziğin dini hayattaki önemini koruduğu bu topluluklarda ağıtlar, ağlamanın yanı sıra edebî ve müzikal anlamda kültürel bir birikim de oluşturmuştur. Bu makalede Alevî yaşam tarzına sahip Kazdağı Tahtacılarındaki ağıt geleneği incelenmiştir. Alan araştırması yöntemiyle elde edilen malzeme, bağlam merkezli halkbilimi kuramlarına göre irdelenmiştir. Bölge insanının ağıta bakış açısı, ağıtçı kadınlar ve erkekler, ağıtların yakıldığı ortamlar, ağıt yakma şekilleri, ağıt-şiir, ağıt-müzik ilişkisi gibi hususlar üzerine yapılan tespit ve değerlendirmelerin neticesinde Kazdağı Türkmenlerinin ağıt geleneği açısından Tahtacı kültürüne mensup olduğu, bu gruplardaki ağıt yakmanın dinî bir uygulamaya dönüştüğü, bu yönüyle Türk kültüründeki ölüm ve ayin, din ve şiir ilişkilerinin analizinde kullanılabilecek güncel veriler içerdiği görülmüştür.

Laments are attitudes and also values that have been shaped by beliefs and practices about the event of death since the ancient times of the Turks. The tradition which reflects the contemplation of the Turks on the hereafter underwent major changes and transformed to a great extent after Turks embraced Islam. The fact that Islam does not recommend crying and wailing in the event of death caused important changes in the lamenting tradition. Today, as in the past, the tradition is kept alive by the Turkmen communities such as Tahtacı, Chepni and Abdal who are identified as Alevi and Bektashi. In addition to the tradition of crying, laments have led to cultural accumulation and richness in the context of literature and music in those communities in which poetry and music still continues to be crucial in religious life. Current review investigates the lament tradition of Kazdağı Tahtaci Turkmens who lead their lives based Alevi tradition. Result of the findings and assessments based on elements such as the outlook of the people to laments, lamenting men and women, environments for elegizing, ways of elegizing, lamentpoetry and lament- music relationship show that Kazdağı Turkmens belong to Tahtaci culture in terms of lament tradition, elegizing has transformed into a religious ritual in these communities and that current data is available that can be used in the analysis of the relationships between death and rituals, religion and poetry.