Türkmen tekerlemelerinin (Sanavaçlarının) şekil ve tür özellikleri üzerine

Abstract

Tekerlemeler, sınırları ve muhtevası tam tespit edilememiş halk edebiyatı ürünleridir. Nazım veya nesir oluşları, konuları, muhtevaları ve şekil özellikleri tam bir kesinlik arz etmez. Bunun en önemli sebebi, hiç şüphesiz pek çok halk edebiyatı ve folklor türüyle (türkü, bilmece, âşık şiiri, masal, ninni, oyun, halk hikâyesi, halk tiyatrosu vb.) yakın ilişkisinin olmasıdır. Ancak başka hangi tür-le ilişkili olursa olsun yine de tekerlemeyi farklı kılan şekil, muhteva ve anlatım özelliklerinin var olduğu dikkati çekmektedir. Ayrıca diğer türlerden tamamen bağımsız olan tekerlemeler de mevcuttur. Tekerleme türü daha ziyade çocuk folkloru ürünlerinde göze çarpar. Tekerlemelerin anlatımlarındaki çocuksu üs-lup bunun bir tezahürüdür. Ancak bazı âşık edebiyatı ürünlerinde ve masallarda bulunan ve "tekerleme" olarak adlandırılan mizahî ve manzum konuşmalar bü-yüklere mahsus özellikler göstermektedir.