Şiirin aynası aynanın hafızası

Abstract

Aynanın ilk zamanlardan günümüze kadar insan hayatındaki önemi açıktır. Bu önemin aynanın kazandığı metaforik anlamlarla ilişkili olduğu bilinmektedir. Bu bağlamda birçok disiplin içerisinde yer bulan aynanın, edebiyat, felsefe, psikoloji ve tasavvuf gibi alanlarda da imgesel ve simgesel düzlemlerde yer aldığı görülmektedir. Bizim çalışmamızdaki amacımız da Türk şiirinde doğrudan “ayna” olarak kullanılan nesneyi pratik, simgesel ve imgesel boyutları ile inceleyerek “ayna”ya bir anlam alanı oluşturmaktır. Çalışmamızın problemini ortaya koymak ve önemini gösterebilmek için 1920-1950 yılları arasındaki Türk şiirinde kullanılan “ayna” nın, geçmişi işaret ederek hafıza özelliği kazandığı şiirleri inceledik. Tanpınar, Kısakürek ve Dıranas’a ait olan bu şiirleri çalışmamızın amacı doğrultusunda çözümleyebilmek için kuramsal ve eleştirel bağlamda literatür taranmış ve giriş bölümünde kavramsal bir çerçeve kurulmuştur. İncelenen şiirlerde dikkat çeken görüntü ayna karşısındaki şair öznelerdir. Bu şair öznelerin aynadaki kendi nesneleri üzerinden sevgiliyi, benliği, pişmanlıkları görerek zihinlerinde geçmiş yaşantılarını canlandırdıkları; hayatı, geçen zamanı ve ölümü düşünerek aynaya bir hafıza mekân özelliği yükledikleri tespit edilmiştir.

From ancient times up to now, the importance of the mirror in human life is clear. This importance is associated with the metaphoric meanings assigned to the mirror. In this respect, the mirror finding a place for itself in many different disciplines is represented at imaginative and symbolic dimensions in the fields of literature, philosophy, psychology and Islamic mysticism. The purpose of the current study is to analyze the object directly used as “mirror” from its practical, symbolic and imaginative dimensions so that a scope of meaning can be constructed for “mirror”. In order to be able to pose the problem of our study and show its importance, we have examined the poems in which the “mirror” gained the characteristic of memory by referring to the past in 1920-1950. For the analysis of these poems written by Tanpınar, Kısakürek and Dıranas in line with the purpose of our study, the literature some of which is shown in the references section is reviewed within a theoretical and critical context and a theoretical framework is constructed in the introduction part of our study. The image remarkable in the analyzed poems is the poet subjects on the mirror. It was found that these poet subjects are a means of visualizing the past lives by seeing the lover, self and regrets and moreover, assign a memory function to the mirror by thinking about the life, the passing time and dead.