"This World is Falling to Pieces, Do Not Expect it to Get Better in Our Time": Nazires to the Famous Poem of Sultan Mustafa III

Abstract

Bu çalışmada Osmanlı’nın 26. hükümdarı III. Mustafa’nın söylediği iki beyitlik nazım ve bu nazma söylenmiş nazireler konu edilmiştir. III. Mustafa’nın daha tahta çıktığı ilk bir iki yılda söylediği bu şiir, Osmanlı Devleti’nin askerî, sosyal ve ekonomik bakımlardan gerilemeye, bozulmaya başladığı dönemin bir eleştirisi, devletin içinde bulunduğu durumun belgesi niteliğindedir. Bu şiiri önemli kılan husus bizzat devletin başında bulunan padişah tarafından söylenmiş olmasıdır. Şiirde güvenilir ve iyi yetişmiş yönetici eksikliği üzerinden çökmekte olan Osmanlı bürokrasisinin eleştirisi vardır. Sözü edilen şiire, yazılır yazılmaz nazireler söylenmiştir. Tespit edilebildiği kadarıyla bu nazirelerin sayısı 17’dir ve nazireler şu şairlere aittir: Koca Râgıb Paşa, Şeyhülislam Küçük Çelebizâde İsmail Âsım Efendi, Enderunî Hazineli Şeyh Râsih Efendi, Şâkir Mehmed Hâkim, Derunî Ali Uşşakî, Hâkim Selim Efendi, Şeyh Mehmed Uşşakî, Hâkim Mehmed Efendi, Şeyhzâde Süleyman Uşşakî, Şabân Efendi Uşşakî, Hüsâmeddin, Dâniş Efendi, Hıfzîzâde, Mihalicî Kâzî-i Uşşak. Çalışmada önce III. Mustafa ve onun devrinde devletin içinde bulunduğu durum hakkında kısaca bilgi verilmiş, ardından onun meşhur nazmı ve müellifleriyle birlikte bu nazma söylenmiş nazireler üzerinde durulmuştur. Makalenin, Osmanlı mülkünde böyle bir şiirin yazılmasına sebep olan şartları ortaya koyma ve III. Mustafa’nın nazmına söylenmiş yeni nazireleri tespit etme bakımlarından literatüre katkı yapması beklenmektedir.

The Turkish word nazire (reply in kind) is derived from the Arabic root nazara and describes a response poem. This article analyzes a poem consisting of two couplets by Mustafa III, the 26th Sultan of the Ottoman Empire, and its nazires. This poem is significant in that it was written by an active sultan of the Ottoman Empire and criticized the Ottoman bureaucracy coming to its downfall due to the lack of trustworthy and qualified sovereigns. At least 17 nazires were published in response to the poem. This article first provides brief information about Mustafa III and the state of the Ottoman Empire during his reign; then, it discusses his prominent poem as well the nazires to the poem and their authors. This article aims to expound on the conditions on the frontiers of the Ottoman Empire at the time and to discover even more nazires in response to the aforesaid poem of Mustafa III.