Bir Osmanlı bilgini İmam Birgivî üzerine biyografik bir inceleme

Abstract

Osmanlı Devleti’nin XVI. yüzyılda yetiştirdiği Hanefî-Mâtürîdî bilginlerden biri olan İmam Birgivî (ö. 981/1573), Osmanlı resmî din anlayışına muhalif, dinî ve fikrî akımların ortaya çıktığı, bunun neticesinde birtakım sosyal ayrışmaların ve çatışmaların yaşandığı bir dönemde yaşamıştır. Böyle bir ortamda yetişen Birgivî, içinde bulunduğu topluma karşı sorumluluk bilinciyle hareket etmiş, dinî ve ahlakî açıdan yozlaşmaya maruz kaldığını düşündüğü toplumu ıslah etmeye çalışmıştır. Bu çerçevede Kur’an ve sünnete uymayan inanç ve davranışları bid‘at olarak değerlendirmiş, Müslümanları bunlardan kaçınmaya sadece Kur’an ve sünnete uygun olan Ehl-i Sünnet yolunu takip etmeye davet etmiştir. Hayıtını irşad, tedris ve telif faaliyetlerine adayan Birgivî, dinî ilimlerde birçok eser yazmıştır. Ayrıca verdiği dersler sayesinde ilmî birikimlerini sonraki asırlara ulaştıracak, İslâm düşüncesine hizmet edecek talebeler yetiştirmiştir. Bu makalede, önce Birgivî’nin hayatı ve ilmî kişiliği hakkında bilgi verilecek daha sonra İslam düşüncesindeki yeri tespit edilmeye çalışılacaktır. Ayrıca başta akaid ve kelam ilmi olmak üzere çeşitli alanlarda telif ettiği eserleri tanıtılacaktır.Imam Birgivi (d. 981/1573), one of the Hanafi-Măturidi scholars of the Ottoman Empire'in the XVI. century, lived in a period in which religious and intellectual movements emerged in opposition to the Ottoman official religion understanding, and in which social conflicts and conflicts were experienced in society. Birgivi, who was grown up in such an environment, acted with the awareness of responsibility towards the society he was in, and considered himself a duty to remedy the Muslim society, which he believed to be corrupted and misinterpreted in religious and moral terms. In this framework, he considered the beliefs and practices that do not fit the Quran and the sunnah were considered as bid'ah and invited Muslims to follow the path of the Ahl al-Sunna which is appropriate only in the Qurän and the Sunnah in order to avoid them. In this article, after giving information about Birgivi's life, his place in the of thought of Islam was tried to be determined.