TÜRK DİLİNDE YUVARLAKLAŞMA OLAYI VE DUDAK UYUMU

Abstract

Yuvarlaklaşma, benzetme olayı sonucu düz bir ünlünün, kelimedeki dudakünsüzünün ya da yuvarlak bir ünlünün etkisiyle yuvarlak bir ünlüye dönüşmesiolayıdır.Eski Türkçeden beri yuvarlak ünlülü eklerin bulunması, Eski Türkçe ve OrtaTürkçe dönemlerinde bugünkü anlamda dudak uyumunun ortaya çıkmasınıengellemiştir. Dudak uyumu, gerilek yuvarlaklaşma özelliği ile önce DoğuTürkçesinde kendini göstermeye başlamıştır.Eski Türkçedeki yuvarlak ünlülü ekler, Karahanlı Türkçesinden itibaren Harezm,Çağatay ve Eski Anadolu Türkçesi dönemlerinde de aynen devam etmiştir. Bu seyir,bütün bu tarih? lehçelerde derece farkıyla kendini göstermiştir. Bu bakımdanyuvarlaklaşma, Türk Dilinin uzun yıllar tek bir yazı dili geleneğine bağlıkalmasından dolayı, bütün Türk lehçelerinde varlığını sürdürmüştür. Eski AnadoluTürkçesi, Doğu Türkçesinde görülen dudaklılaşma özelliğini de içine katıpyuvarlaklaşmayı bir adım öteye götürmüştür. Yuvarlak ünlülü eklerin kalıplaşmışolarak kullanılmasıyla, dudak uyumsuzluğu, Eski Anadolu Türkçesinden sonrakidönemde de yazı dilinde görülmeye devam etmiştir. Bu bakımdan dudak uyumuTürkiye Türkçesi yazı dilinde, ancak Latin harflerinin kullanılmaya başlanmasıylakurala bağlanmıştır.