HİCRÎ İLK ASIRDAN BİR HOCA-ÖĞRENCİ PORTRESİ: HZ. ?ÂİŞEMESRÛ? B. EL-ECDA?*

Abstract

Bu makalede Hz. ?Âişe ile Mesrû? b. el-Ecda? arasındaki çok özel Hoca-Öğrenci ilişkisi incelenmiştir. Mesrû?’un rivâyetlerindeki satır arası bilgilerin bir arada göz önüne alınmasıyla ortaya çıkan bu ilişki sahâbenin tabiûna yaptığı üstadlığın en güzel örneklerinden biridir. Mesrû?’un mânevî dünyasında Hz. ?Âişe’nin çok önemli bir yeri vardır. Hz. ?Âişe’nin de ona hem muhabbetinin hem de hürmetinin olduğu anlaşılmaktadır. Mesrû?’un daha çok Kûfe ve çevresinde yaşadığı düşünüldüğünde; Medîne’de bulunan Hz. ?Âişe’den farklı zamanlarda, farklı konularda ve çok sayıda rivâyet yapması dikkate şayandır. İlmî meseleleri öğrenmek için Basra’ya ve Şam’a yolculuklar yaptığı belirtilen Mesrû?’un Medîne’ye de bu niyetle seferler yapmış olduğu kuvvetle muhtemeldir. Görüşmeler esnasında Hz. ?Âişe’nin Mesrû?’la ve diğer misafirlerle perde arkasından muhatap olduğu anlaşılmaktadır. Hz. ?Âişe’nin Medîne’deki evi; hac seyahatleri sırrasında ise onun bulunduğu çadır herkese açık bir mektep ve ilim merkezi vazifesi görmüştür. Kendisine her türlü mahrem âilevî meselenin de sorulduğu Hz. ?Âişe, müminlerin annesi sıfatıyla bunlara cevap vermiştir. Mesrû?’un bir ilim talibi ve sahâbî öğrencisi olarak Hz. ?Âişe’den son derece önemli bilgiler alıp kendinden sonraki nesillere aktardığı görülmektedir. Bunların arasında sadece ondan intikal eden hadîslerin ve özel hatıraların bulunması ayrıca önemlidir. Rivâyetlerine bakıldığında Mesrû?’un, Hz. ?Âişe’nin yanında çeşitli gözlemler yapacak kadar çok zaman geçirdiği anlaşılmaktadır. Bugüne ulaşan bütün İslâmî ilimler müktesebatının temelleri, şüphesiz ki ashâb ve onların öğrencileri olan tâbiîlerin ilmî faaliyetleriyle atılmıştır. Hicrî ilk asırdaki eğitim-öğretim faaliyetinin informel okullarının en müstesnalarından biri Hz. ?Âişe’ninkidir. Onun en yakın, en sevdiği ve en güzide öğrencilerinden birinin Mesrû? b. el-Ecda? olduğu anlaşılmaktadır.