Tuvacada {ø (< -a)} yapısındaki zarf ve edat görevli sözcüklerle zarf yapan {-dır} eki üzerine sözlükselleşme ve gramerleşme açısından bir inceleme

Abstract

Türk dilinde zarf-fiil ekleri sözcükler üzerinde kalıplaşarak yeni sözlük ve gramer birimleri meydana getirebilmektedir. (-A) zarf-fiil eki de bu eklerden biridir. Pek çok Türk lehçesinde olduğu gibi Tuvacada da bu ekin kalıplaşmasıyla oluşmuş zarf ve edat görevli sözcükler bulunmaktadır. Bu sözcükler, söz konusu eki düşürmüş olarak da Tuvacada yaygın olarak görülmekte, bu yönüyle karakteristik bir durum sergilemektedir. Aynı şekilde, aslında bir ettirgenlik eki olan (-DIr), üzerindeki (-A) zarf-fiil ekinin düşmesiyle bir zarf yapım eki olarak da kullanılır olmuştur. Bu makalede, Tuvacada (-A) zarf-fiil ekini düşürmüş bu sözcükler yapı, anlam ve kullanım özellikleri yönüyle incelenmiş, sözlükselleşme ve gramerleşme bakımından değerlendirilmiştir.

Gerundial suffixes can create new lexemes and grammar units in Turkic by combining the words they used together. Gerund (-A) is one of these suffixes. As in many Turkic languages, there are adverbs and postpositions that are formed by this suffix in Tuvan too. These words are widely seen in Tuvan even without this suffix and they reveal a characteristic case in this respect. In the same way, the causative suffix (-DIr) has been used as an adverbial suffix because the gerundial suffix (-A) on it is lost. In this paper, the words that are lost the suffix (-A) are analysed in terms of their structures, meanings and usages, and they are examined in terms of lexicalization and grammaticalization.