ORTA DOĞU ENERJİ JEOPOLİTİĞİNDE STRATEJİK İŞ BİRLİĞİ: YASİN HAŞİMİ’NİN TÜRKİYE-IRAK PETROL HATTI PROJESİ

Abstract

20.yüzyılın başlarında Irak’ın İngilizler tarafından işgali, bölgenin siyasi ve ekonomik yapısını kökten değiştirmiş ve yeni bir ulus devletin kurulmasına zemin hazırlamıştır. Bu duruma tepki gösteren Iraklılar, gelişen olaylar sonucunda İngiltere’nin petrol kaynakları ve ulaşım ağları üzerindeki hegemonyasını sürdürmesini sağlayacak ölçüde Irak’a bağımsızlık hakkı tanınmasını sağlamıştır. Ancak İngiliz mandasının devamı, özellikle güçlü bir siyasi profil olan Yasin Haşimi gibi Arap milliyetçilerinin tepkisine yol açmıştır. Haşimi, Irak hükümetinde görev alarak, İngiltere’nin bölgesel politikalarına karşı koymak ve ülkesinin bağımsızlığını güçlendirmek amacıyla, tarihî ve kültürel yakınlık duyduğu Türkiye ile enerji politikalarında ortak bir strateji geliştirmiştir. Bu çalışma, ilk kez yayınlanacak 1933 tarihli özel arşiv belgeleri üzerinden, Yasin Haşimi’nin İngiltere’den bağımsız olarak Türkiye ile Irak petrollerinin Akdeniz’e sevki konusunda mutabakata vardığını ortaya koymaktadır. Belgeler, devlet arşivleri ve dönemsel süreli yayınlar ile desteklenmiş ve nitel metodolojiler kullanılarak analiz edilmiştir. Haşimi’nin milliyetçi politikası ve Türkiye ile ortak çıkarlar doğrultusunda hareket etmesi sonucunda, uluslararası çapta stratejik bir iş birliği niyeti doğmuştur. Türk hükümeti de Irak hükümetinin önde gelen temsilcisinden gelen teklife destekleyici bir yaklaşım göstermiştir. Türkiye, Irak ile iş birliği çerçevesinde planlanan petrol hattı projesini dönemin ekonomik ve siyasi zorlukları nedeniyle gerçekleştirememiş olsa da, bu girişimler bölgedeki stratejik rolünü ve potansiyelini ortaya koymuştur.