Türk mali tarihinde varlık vergisi uygulaması ve sosyo-ekonomik sonuçlarının değerlendirilmesi

Abstract

Dünya’nın mali tarihine bakıldığında, ortaya çıkan olağanüstü dönemlerin siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel alanlar başta olmak üzere pek çok alan üzerinde olumlu veya olumsuz etkilerinin ve yansımalarının olduğu görülmektedir. Söz konusu olağanüstü dönemler deprem, sel, salgın, kasırga gibi doğal afetlerin neticesiyle oluşabilecekleri gibi ülkeler arasında yaşanan savaş ve çatışma hallerinin bir sonucu olarak da doğabilmektedirler. Kamu maliyesi açısından olağanüstü dönemlerin meydana getirmiş olduğu önemli sonuçlardan biri ülkelerin vergi sistemleri ve mevzuatlarında gerçekleşebilmektedir. Böylesine dönemlerden geçen veya bu dönemlerden etkilenen ülkelerde devletler; vatandaşlarından ek bir vergi almayı kendileri açısından meşru görebilmektedirler. Olağanüstü dönemlerin piyasaları yıkıcı ve bozucu etkilerini telafi edebilmek için devletlerin eliyle birtakım harcamaların yapılmasının gerekliliği muhakkaktır. Bu gerçeklikten hareketle devletler vergi sistemlerine ya yeni bir vergi ekleyerek ya da mevcut sistemde var olan vergilerin tabanını genişleterek, oranlarını veya miktarlarını arttırarak finansman açıklarını temin etmeye çalışabilmektedirler. II. Dünya Savaşı’nın devam ettiği olağanüstü dönemde, Türk mali tarihinde uygulanmış olan 1942 yılında getirilen “varlık vergisi” bu tür vergilerin bir örneğini oluşturmuştur. Bu çalışmanın amacı; Türk mali tarihinde önemli bir yere sahip olan “varlık vergisi”nin sosyo-ekonomik sonuçlarını ortaya koymak ve tartışmaktır. Bu amaca ulaşmak için nitel araştırma yöntemlerinden biri olan betimsel analiz ve doküman taraması tekniğinden yararlanılmıştır.

When reviewing the financial history of the world, one can see that the extraordinary periods had positive or negative effects and reflections on many fields, particularly on political, social, economic and cultural fields. These extraordinary periods may occur because of natural disasters such as earthquakes, floods, epidemics, hurricanes as well as of war and conflicts between countries. One of the important results of extraordinary periods in terms of public finance is the changes in the tax systems and regulations of the countries. In countries that are experiencing such periods or that are being/have been affected by such periods, governments may find it legitimate to impose an additional tax on individuals in the community. It is obvious that governments have to make certain spending in order to compensate for the destructive and disruptive effects of extraordinary periods on markets. Based on this reality, governments can try to close their finance deficits by either adding a new tax to their tax systems or expanding the base, increasing the rates or amounts of the existing taxes in the current system. The "wealth tax" in Turkish public finance history, which was put into force in 1942 in the extraordinary period of World War II is an example of such taxes. The purpose of this study is to reveal and discuss the socio-economic consequences of the “wealth tax”, which has an important place in Turkish financial history. Descriptive analysis technique, which is one of the qualitative research methods, and document scanning technique were used.