Kaldıraçlı işlemlerde aracı kurumun müşteri pozisyonunu resen kapatma yetkisi

Abstract

Kaldıraçlı işlemler, adı üzerinde, finans piyasalarında yatırımcılara sermayelerinin üzerinde işlem yapma olanağı tanıyan, buna paralel olarak yüksek kazanç kadar aynı ölçüde kaybetme riski de ihtiva eden türev araçlardır. Kaldıraçlı işlemleri riskli kılan husus, yatırımcının aldığı pozisyona göre, piyasadaki ters yönlü hareketin, yatırımcının teminatını kaldıraç oranı ölçüsünde hızla eritebilmesidir. Kaldıraçlı işlemler; tezgahüstü piyasalarda yapılabildiği gibi (örneğin foreks), vadeli işlem piyasalarında da yapılabilir (örneğin VİOP gibi). Kaldıraçlı işlemin borsada veya borsa dışı ortamlarda yapılması, tabi olduğu düzenlemeleri farklılaştırmaktadır. Kaldıraçlı işlemlerle ilgili ülkemiz uygulamasında tartışma doğuran ve dava konusu olan önemli bir mesele, aracı kurumların müşteri pozisyonunu resen kapatabilme yetkilerini, işlemin gerçekleştirildiği piyasaya özgü kuralları göz ardı etmek suretiyle kullanmalarıdır. Daha açık ifade etmek gerekirse, borsa dışı bir işlem olan forekste uygulanan stop out yetkisini, organize piyasa olan VİOP’un öngördüğü teminat tamamlama çağrısı prosedürünü atlayarak (veya gereği gibi yerine getirmeksizin) kullanan aracı kurumların, bu uygulamayı çerçeve sözleşme hükmüne dayandırdıkları örneklere rastlanmaktadır. Bu çalışmanın amacı, kaldıraçlı işlemlerin borsa dışında veya organize borsada gerçekleştirilmesi durumlarında tabi oldukları düzenleme seti farklılıklarını dikkate alarak, aracı kurumları müşteri pozisyonunu resen kapatmak konusunda tabi oldukları düzenleme farklılıklarını açıklamak, bu bağlamda çerçeve sözleşmelere konulan resen satış yetkisinin geçerliliğini tartışmaktır.

Leveraged transactions, as the name suggests, are derivative instruments that allow investors to trade above their capital in financial markets, and in parallel, they carry the risk of losing as much as they do of high profits. What makes leveraged transactions risky is that, depending on the position taken by the investor, an adverse movement in the market can rapidly erode the investor’s collateral in proportion to the leverage ratio. Leveraged transactions can be made in over-the-counter markets (for example, forex) as well as in organized markets (such as Derivatives Market). Whether leveraged transactions are made on the stock exchange or in non-stock exchange environments, the regulations to which they are subject differ. An important issue that has caused controversy and become a subject of litigation in our country regarding leveraged transactions is that brokerage firms use their authority to close customer positions ex officio, ignoring the rules specific to the market in which the transaction is carried out. To put it more clearly, there are examples of brokerage houses using the stop out authority applied in forex, which is an off-exchange transaction, by skipping (or not fulfilling as required) the margin call procedure stipulated by the organized market VIOP, and basing this erroneous practice on the provision of the framework agreement. The purpose of this study is to explain the differences in the regulation sets that brokerage firms are subject to in closing customer positions ex officio, taking into account the differences in the set of regulations that leveraged transactions are subject to when they are carried out in over-the-counter market or on an organized market, and in this context, to discuss the validity of the ex officio sales authority included in the framework agreements.