Tanzimat Meclisi’nde görülen ilk rüşvet davası: “Tatbîk-i Mühür” meselesi ve perde arkası

Abstract

Tanzimat Devri devlet adamlarının siyasi mücadeleleri ve bunların yol açtığı krizler, Osmanlı Devleti tarihinde önemli bir yer tutmaktadır. Birbirlerini iktidardan düşürmek isteyen devlet ricâli, eline geçen en ufak fırsatı dahi değerlendirmekten geri durmamıştır. Bu bağlamda, döneme damgasını vuran Bâbıâlî-saray rekabetinin en çarpıcı örneklerinden birisi de Mustafa Reşid Paşa ile Damat Mehmed Ali Paşa arasından yaşanan “tatbîk-i mühür” meselesidir ki Cevdet Paşa’ya göre, Tanzimat Meclisi’nin gizli kuruluş amacı, rüşvetçilikle suçlanan Mehmed Ali Paşa’nın yargılanmasıdır. Lütfi Efendi’nin de doğruladığı söz konusu iddia ise devrin önde gelen siyasi aktörleri arasında yaşanan iktidar kavgalarının, devrin kurumları ve bunların işleyişine yön verecek kadar önemli ve tesirli olduğunu göstermektedir. Ayrıca onların rekabetleri, Avrupalı devletlerin Osmanlı Devleti’nin içişlerine müdahalelerini de kolaylaştırmıştır. Hatta bu rüşvet davası, tarafların kendilerini aklamak maksadıyla Fransa’da konu üzerine çeşitli eserler kaleme aldırdıkları, uluslar arası arenada tartışılan bir mesele halini almıştır. Tatbîk-i mühür, bu bakımdan da ayrıcalıklı ve önemli bir hadisedir. Bu makaleyle, söz konusu siyasi rekabet ekseninde meselenin seyri ve perde arkası Türk, Fransız arşivleri, yerli-yabancı gazeteler ve çeşitli kaynaklarla ortaya konmaya çalışılmıştır