Alevî-Bektaşî menâkıbnâmelerinde ateş

Abstract

Menâkıbnâmeler, velîlerin kerâmeterinin anlatıldığı yazılı eserlerdir. Velîler İslâmî dönemde karşımıza çıkmakla birlikte, velî kültünün kaynağını İslâm öncesi eski Türk inançları oluşturmaktadır. Zira Türkler çeşitli zamanlarda çeşitli kültür ve dinlerle etkileşim içinde bulunmuşlar, ancak hiçbir zaman eski inançlarını unutmamışlar, eski ile yeni arasında bir sentez oluşturmuşlardır. Bu sentezin en güzel örneklerini AlevîBektaşî menâkıbnâmelerinde görmekteyiz. Türk kültüründe bir kült oluşturan “ateş”, Bektâşî menâkıbnâmelerinde önemli bir unsur olarak yerini almıştır. Velîler, ateşe dair çeşitli kerametler gösterirler: Ateşte yanmazlar, ateşle pamuğu bir arada tutarlar, ağızlarından ateş çıkarırlar, pîrlerinin ateşli eğsi fırlatarak belirlediği yeri mekân tutarlar vb. Velîlerin ateşe hükmederek yaptıkları bu kerâmetler, velayetlerini ispatlamaları içindir. Velîlerin kerâmetlerindeki ateşe hükmetme, kamlık geleneğinin tesiri olup eski Türk kültürüyle alakalıdır. Bu çalışmada, AlevîBektâşî menâkıbnâmelerinden Menâkıb-ı Hacı Bektaş-ı Velî, Vilâyetnâme-i Otman Baba, Menâkıb-ı Kudsiyye, Menâkıb-ı Hacım Sultan ve Vilâyetnâme-i Abdal Musa, velîlerin ateşe hükmetmeleri çerçevesinde değerlendirilecek, ateş kültü ile velî kültü, velî kültü ile kamlık geleneği mukayese edilerek ele alınacak, dolayısıyla Alevî-Bektâşî menâkıbnâmelerinin Türk kültürü araştırmaları için önemi vurgulanacaktır.Hagiographies are written works that describe the miracles of the saints. Old Turkish beliefs before İslam constitute the source of the cult of saints as well as saints emerges in the Islamic period. Because the Turks have been in interaction with various cultures and religions at various times, but never forget their old beliefs, create a synthesis between the new and old. We see the most beautiful examples of this synthesis in the Alevi-Bektashi hagiography. “Fire” that has developed a cult in the Turkish culture has taken place in the Bektashi hagiographies as an important factor. Saints show various miracles on fire: They do not burn in the fire, amounts of cotton with fire in the same place, emit fire from their mouths, amounts of spaces where their masters determine location throwing fiery wood and so on. These miracles that they made their fire reigning are to be proved that to be saints. Dominate the fire in miracles of saints is the influence of shamanism is related to the old Turkish culture. In this study, will be evaluated Menâkıb-ı Hacı Bektaş-ı Velî, Vilâyetnâme-i Otman Baba, Menâkıb-ı Kudsiyye, Menâkıb-ı Hacı Bektaş-ı Velî, Menâkıb-ı Hacım Sultan and Vilâyetnâme-i Abdal Musa which the Alewite-Bektashi hagiographies within the framework of the reigning saints of the fire, will be discussed cult of fire with cult of saint, cult of saint with shamanism tradition by comparing, so that will be emphasized the importance of Alevi-Bektashi hagiography to Turkish culture research.