Diyarbakır-Eğil bölgesinden Bosna’ya uzanan beş asırlık serüven: Çengiç (čengić) Beyleri

Abstract

Bu makalede Çengiç beylerinin beş asırlık tarihî serüveni ele alınmaktadır. Mevcut bilgilere göre, Eğil beylerine mensup bir aile Osmanlı Devleti tarafından önce kısa bir süre Çankırı’ya iskân edilmiş, daha sonra Bosna’ya gönderilmiştir. Bu neslin büyük ceddi olan Pîr Mansûr, Hz. Peygamber’in (s.a.s.) amcası Hz. Abbâs’ın neslindendir. Muhtemelen XI. yüzyılın ilk yarısında Eğil civarına gelen Pîr Mansûr’un torunu Pîr Bedir, Eğil Kalesi’ni fethetmeye muvaffak olmuştur. Pîr Bedir’in “Bulduk” adlı oğluna nispetle “Buldukânî Emirleri” diye anılan Eğil ümerası, Akkoyunlular ve Osmanlılar ile yakın ilişkiler kurmuştur. Buldukânî emirlerinden İsfendiyâr Bey’in oğlu Kara Osman Bey, Osmanlı topraklarının en batısında, Avrupa’da sınır muhafızı ve yönetici olarak görevlendirilmiş; onun torunları ise Bosna’da pek çok üst düzey devlet görevlisi ve komutan yetiştiren “Çengiç Beyleri” olarak tanınmıştır. Diyarbakır bölgesinden Bosna’ya uzanan bu ilginç serüven, yalnızca bir hanedanın tarihini değil, aynı zamanda Osmanlı Devleti’nin farklı etnik unsurları aynı potada eriten ve birleştiren siyasî-idarî kudretinin de önemli örneklerinden birini teşkil etmiştir. Makale ilgili literatür ve tarihi belgelerle hazırlanmış; sözlü tarih bilgileri ve görsel materyallerle zenginleştirilmiştir.

This article examines the five-century-long historical adventure of the Chengic (Čengić) Begs. According to available information, a family from the Eğil emirs was first seĴled in Çankırı for a short time by the OĴomans and then sent to Bosnia. The great ancestor of this lineage, Pir Mansur, was a descendant of al-‘Abbās, the uncle of the Prophet Muhammad (pbuh). Pir Bedir, the grandson of Pir Mansur, who probably came to the Eğil region in the first half of the 11th century, conquered the Eğil Castle. The rulers of Eğil, known as the “Buldukânî Emirs,” established close relations with the Aq-Qoyunlu and the OĴomans. Kara Osman, the son of İsfendiyar Bey, one of the Bulduqani emirs, was assigned to the westernmost part of OĴoman territory in Europe as a border guard and administrator; his grandsons were known as the “Chengic Beys” from whom many high-ranking state officials and commanders emerged in Bosnia. This adventure spanning from the Diyarbakır region to Bosnia has constituted not only the history of a dynasty, but also an important example of the political-administrative power of the OĴoman Empire that united different ethnic elements in the same crucible. The article has been prepared with relevant literature and historical documents; it is enriched with oral traditions and visual materials.