Jeomorfoloji – kırsal nüfus etkileşimi: Güzelhisar Çayı Havzası’nda (İzmir-Manisa) zamansal ve mekânsal bir analiz (1950–2024)

Abstract

Bu çalışma, Güzelhisar Çayı Havzası’nda 1950–2024 yılları arasında nüfusun farklı yükselti basamaklarına göre zamansal değişimini ele almıştır. Yerleşim birimlerinin 0–200 m, 200–400 m, 400–600 m ve 600–800 m aralıklarında gruplandığı çalışmada, demografik veriler hem grafiksel hem de tematik harita temsilleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular, 200–400 m yükselti aralığının tüm dönem boyunca en fazla nüfusu barındıran basamak olduğunu, ancak 1980 sonrası süreçte bu baskınlığın kademeli biçimde zayıfladığını göstermektedir. Buna karşın, 400–600 m basamağı 2000’li yıllardan itibaren görece önem kazanmış ve demografik açıdan daha istikrarlı bir yapıya kavuşmuştur. 600 m üzerindeki yüksek alanlar, sınırlı yerleşim sayısı ve düşük nüfus yoğunluklarıyla kırsal yerleşim açısından kısıtlı bir potansiyele sahiptir. Sonuç olarak, havzadaki demografik örüntüler yalnızca mekânsal dağılım değil, aynı zamanda zamansal nüfus değişimleri bakımından da yükselti faktörüne duyarlıdır. Bu durum, kırsal yerleşim planlaması ve bölgesel kalkınma stratejileri açısından yükselti-temelli analizlerin gerekliliğini ortaya koymaktadır.

This study analyzes the temporal change in population distribution across different elevation zones in the Güzelhisar Stream Basin between 1950 and 2024. Settlements were classified into four elevation categories: 0–200 m, 200–400 m, 400–600 m, and 600–800 m, and demographic data were evaluated using both graphical and thematic map representations. The findings reveal that the 200–400 m elevation consistently hosted the largest share of the population throughout the study period; however, its dominance gradually declined after the 1980s. Conversely, the 400–600 m zone gained relative importance after the 2000s, indicating a shift toward demographic stability in mid-elevation belts. Areas above 600 meters remained limited in terms of settlement density and population size, reflecting restricted potential for rural habitation. In conclusion, the demographic patterns within the basin are influenced not only by spatial distribution but also by temporal population dynamics that are highly sensitive to elevation. This highlights the importance of elevation-based analyses for rural settlement planning and regional development strategies.