Osmanlı’dan günümüze Çeşme ve Alaçatı’nın belediye başkanları

Abstract

Çeşme’nin tarihte ön plana çıkma sebebi liman ve su durumudur. Çeşme adı denizcilerin önemli olan su ihtiyacını temin ettikleri yer olmasından kaynaklanmaktadır. Çeşme’nin yerindeki limanın gelişmesindeki temel unsur karşısında bulunan Sakız Adası’dır. Sakız Adası ile Anadolu kıyıları arasında en güvenilir liman olan Çeşme Limanı yüzyıllar sonrasına kadar taşıyacak bir büyük oluşumun yani Aydınoğulları ve sonradan da Osmanlıların ekonomik faaliyetlerini ortaya çıkarmıştır. Umur Bey’in İzmir’i aldıktan sonra Cenevizlileri Sakız’a göndermiş olması ticaretlerini buradan yapmalarına imkân sağlaması 1566’ya kadar sürmüştür. Çeşme’de 17. Yüzyıl yeni şartlara uyumla geçmiştir. Zorlaşan şartlara eklenen salgın hastalıklar nüfusu bir hayli geriletmiştir. Öyleki önemli bir iş gücü açığa çıkmıştır. 18. Yüzyılda nüfus azalması devam etmiştir. Bu yüzyılın sonunda, işgücü açığı Rum işçiler için önemli bir imkân oluşturmuştur. Rumlar Çeşme’ye işçi olarak gelmişler ve sayıları giderek artmıştır. Bu artış, ne kadar Türk gemiciler için canlılık anlamına gelse de Çeşme’nin ve Batı Anadolu’nun nüfus dengesi bozulmuştur. Çeşme 19.yüzyılda Yunan nüfusun etkisiyle, Adalar Deniz’nde yeniden canlı bir hayata kavuşmuştur. Ancak 15. Ve 16. Yüzyıllarda bir tek Rum olmayan Çeşme’de şimdi Rumlar sayıca üstün duruma geçmiştir. Bu tehlikeli gidiş 1922’de durdurulmuştur. Ancak Çeşme’nin iktisadi olarak tekrar canlanabilmesi için 1970’li yıllara kadar beklemek gerekmiştir.

Alaçatı Osmanlı döneminde Çeşme’ye bağlı Alacaat yörük grubunun iskânı ile kurulmuş bir köydür. Ancak Çeşme için geçerli olan şartlar onu da geriletmiş ve 19. Yüzyılda Rum işçiler ile birlikte tekrar canlanmıştır. Makalemizde belediye tarihini ele aldığımız, Çeşme ve Alaçatı’nın zaman içindeki gelişimini bu şekilde özetleyebiliriz.

Osmanlı ve Cumhuriyet devirlerinde Çeşme Kazası ve Alaçatı Nahiyesi’nin Belediye teşkilâtı hakkında herhangi bir akademik çalışma bulunmamaktadır. Tarafımızca yapılan araştırmalarda, Osmanlı ve Cumhuriyet arşivlerinde konu ile ilgili yeterli bilgiye de ulaşılamamıştır. Ancak Aydın Vilâyeti Salnameleri’nde her iki yerleşim biriminin belediye reislerinin isimleri ve görev süreleri hakkında bilgi bulunmaktadır. Çalışmamızda hem Salnameler, hem arşivler kullanılmış hem de sözlü tarih çalışması yapılarak yörenin idarî tarihine katkı sağlanmaya çalışılmıştır. Böylece kesintisiz olarak Çeşme ve Alaçatı’nın belediye reislerinin isimleri ve görev sürelerini içeren tablolar oluşturulmuştur.The reason why Çeşme came to the fore in history is its port and water situation. The name “Çeşme” “fountain”, and it is due to the fact that it was the place where the sailors supplied their important water needs. The main factor in the development of the port in Çeşme was the island of Chios, which is across the water. It was closest and most reliable port between Chios Island and the Anatolian shores, and it revealed the economic activities of a great formation, namely Aydınoğulları and later the Ottomans, which would carry them until centuries later. It lasted until 1566 that Umur Bey sent the Genoese to Chios after taking Izmir and enabled them to trade from there.

The Genoese who settled in Chios in 1330 caused the emergence of Çeşme, the most suitable harbor on the opposite shore of the island. Thus, Çeşme became the foreign trade gate of Anatolia.

Venice often plundered this active trading port in times it was at war with the Ottoman country. The plundering activities happened in 1472 and 1500, and in the last one of the qadi of Çeşme was also martyred. With the construction of a new castle in Çeşme in 1509, trade security was ensured. Before long, an inn was built and safer conditions were provided.

The records form the end of the 15th century and the 16th century show that the customs revenues in Çeşme were 680,000 akça, together with some of the piers. The Ottomans came to the Çeşme region in the 1420s, but Chios joined the lands of the Ottomans only in 1566. After these dates, European traders started to search for a new place for trading and the city of Izmir, which was a simple town and had no administrative authority other than a kadi at that time, was found suitable. This situation had a negative impact on Çeşme. The sailors in Çeşme and the other Turks working on trade sector became unemployed and moved to Izmir one by one. Upon these developments, the trading route from Anatolia to Çeşme was extinguished, and Urla and Cumaovası have also regressed.

The 17th century passed in accordance with the new conditions in Çeşme. Epidemic diseases together with the difficult conditions have greatly reduced the population. Thus, a significant need for a workforce has emerged. Population decline continued in the 18th century. At the end of this century, the labor shortage created an important opportunity for Greek workers. Greeks came to Çeşme as workers and their numbers gradually increased. This increase meant vitality for Turkish sailors, hovewer population balance in Çeşme and Western Anatolia deteriorated. Çeşme regained active life in the Sea of Islands in the 19th century, with the influence of the Greek population. However, in Çeşme, the Greek population did not exist in 15 th and 16 th centuriess, the Greeks now outnumbered the Turkish population.

This dangerous course was stopped in 1922. However, it was necessary to wait until the 1970s for Çeşme to revive economically.

Alaçatı was a village that was established by the settlement of Alacaat nomadic group, which was connected to Çeşme during the Ottoman rule for centuries. However, the conditions valid for Çeşme also regressed and it was revived with the Greek workers in the 19th century.The historical development of Çeşme and Alaçatı can be summarized as mentioned above, and in ourarticle we will give a particular focus to the history of municipality of Çeşme and Alaçatı.

In the 19th century, studies on the municipality organization were started in the Ottoman Empire. Osman Nuri Ergin, who is known for his research on urbanism and municipality, highlighted that even though laws related to the municipality were enacted in Turkey their application was delayed due to political and military issues in the country. In 1879, he was elected as a member and the head of the municipalities, and the municipalities were managed in this way until 1908.

There is no academic study about the Municipality of Çeşme District and AlaçatıTownship in the Ottoman and Republican Era. During the researches done by us, enough material on the topic could not be found in the Ottoman and Republican archives. However, there is information about the names and duties of the heads of the two settlements in the Aydın Province Yearbooks. Our research both yearbooks and archives were used in relation to the local administrative together with the oral history sources. Thence diagrams containing the names and durations of the mayors of Çeşme and Alaçatı insafety were created.